امیر مهرزاد: محاسبات بیمهای و اقتصادی یکی از ضروریترین فعالیتهایی است که میتواند آینده صندوقهای بازنشستگی و نیروی کار را تضمین کند.
در ایران متاسفانه بروز مشکلات بیشمار در سالهای گذشته باعث شده تا صندوقهای بازنشستگی با بحرانهای جدی روبهرو شوند. کارشناسان اقتصادی و روابط کار در ایران معتقدند موج بازنشستگی و بحران صندوقها در آیندهای نهچندان دور مشکلات بسیاری را برای کشور به وجود خواهد آورد.
نگاهی به نمودارهای جمعیت نشان میدهد که ایران در ۱۰ سال آینده با جمعیت زیاد بازنشستگان روبهرو خواهد شد. این در حالی است که بازنشستگان برای دریافت حقوق خود دارای معضلهای جدی هستند. فعالان کارگری در این زمینه معتقدند اگر دولت فکری برای این موضوع نکند انگیزه کار در کشور کاهش مییابد و کشور در زمینه شاخص رفاه اجتماعی با بحرانی جدی روبهرو میشود.
مشکلی که امروز اقتصاد ایران را تحتتاثیر قرار داده، بیکاری است. بیکاری علاوهبر تمام معایب اقتصادی باعث میشود تعداد بیمهشدگان کاهش یابد. در این شرایط طبیعی است که صندوقهای بازنشستگی توان خود را از دست بدهند. در ایران علاوهبر مشکل بیکاری مشکل بیمه نبودن بخش قابل توجهی از نیروی کار نیز مطرح است. بسیاری از کارگران در کشور بیمه نیستند و این موضوع توان صندوقهای بیمهای را کاهش میدهد.
این شرایط سبب شده تا نیروی کار پس از ۳۰ سال فعالیت و بازنشستگی تبدیل به یک بحران شود. مقصر این اتفاق کیست؟ «گسترش صنعت» در ادامه به دنبال پاسخی برای این پرسش رفته است.
علی خدایی، فعال و کارشناس روابط کار درباره بحران صندوقهای بازنشستگی به «گسترش صنعت» گفت: متاسفانه بخش قابل توجهی از نیروی کار در کشور بیمه نمیشود و این موضوع باعث شده تا از قدرت صندوقهای بازنشستگی کاسته شود. علاوهبر این، نیرویی که اکنون بدون بیمه کار میکند، در ادامه عامل نزول سطح رفاه اجتماعی میشود. کاهش این شاخص نیز بر مناسبات اقتصادی کشور تاثیر خواهد گذاشت.
خدایی با بیان اینکه دولت باید تلاش کند تا نیروی کار در کشور بیمه شود، توضیح داد: هر چند در برخی موارد پیگیری بیمه نیروی کار برعهده دولت نیست اما با توجه به ابعاد ملی این موضوع، دولت باید برنامه مشخصی برای کارگران بدون بیمه داشته باشد.
این فعال کارگری با بیان اینکه مشاغل کاذب و موقت که در سالهای گذشته در کشور رشد داشته از دیگر معضلهایی است که در این حوزه با آن درگیر هستیم، گفت: برخی از مشاغل هر چند که ممکن است درآمد بالایی هم داشته باشند اما به دلیل نبود بیمه در آینده مشکلاتی را به وجود میآورد.
وی با اشاره به اینکه موج دوم بازنشستگی در دنیا به وجود آمده است، توضیح داد: به لحاظ زمانی پس از فروپاشی شوروی سابق موج نخست بازنشستگی در دنیا به وجود آمد و اکنون در سالهای آغازین موج دوم بازنشستگی هستیم. این موج در سالهای آینده به اوج میرسد و صندوقهای بازنشستگی در ایران آماده آن نیستند. بر این اساس، اگر صندوقهای بازنشستگی تقویت نشوند در سالهای آینده با اعتراض شدید بازنشستگان و کاهش شاخصهای کیفیت زندگی در ایران روبهرو خواهیم بود. خدایی به این پرسش که کشورهای توسعهیافته برای جلوگیری از مضرات این پدیده چه سیاستی را در نظر گرفتهاند، اینگونه پاسخ داد: نگاهی به شرایط جهانی اقتصادهای قدرتمند نشان میدهد این کشورها قصد دارند با جذب مهاجر کارگر شرایط خود را برای تقویت صندوقهای بازنشستگی تقویت کنند. کشورهایی مانند امریکا، سوئد، آلمان و استرالیا از سالهای گذشته شروع به جذب مهاجر کردند. این مهاجران پس از مدتی میتوانند به کشورهای خود بازگردند یا در دیگر کشورهای دنیا عمر خود را سپری کنند اما به هر حال مدتی از عمر خود را در کشور میزبان گذرانده و در آن کشور کار کردهاند. البته این کشورها در برخی از موارد حقوق کارگران مهاجر را زیر پا میگذارند اما فعالیتی که در نظر گرفتهاند، اینچنین است.
نسبت وابستگی صندوقهای بازنشستگی
شاخصی که برای ارزیابی وضعیت صندوقهای بازنشستگی در نظر گرفته شده نسبت وابستگی صندوقهای بازنشستگی است. این شاخص بنا بر اطلاعات رسمی، نسبت وابستگی تعداد بیمهپردازان به مستمریبگیران است.
در اساسنامه صندوقهای بازنشستگی قید شده که این نسبت نباید از ۵ کمتر باشد. کارشناسان معتقدند عدد ۵ مرز حیات صندوقها بوده و اگر صندوق در این شاخص به نسبت کمتر از ۵ برسد نمیتواند بدون حمایت مالی کار خود را ادامه دهد.
به گزارش «گسترش صنعت» هماکنون صندوق بازنشستگی کشوری با یک میلیون و ۱۹۱ هزار بیمهشده اصلی، یک میلیون و ۲۷۹ هزار مستمریبگیر دارد که نسبت وابستگی این دو عدد ۹۳.۰ است؛ یعنی حتی از یک هم کمتر است.
صندوق کارکنان فولاد با ۱۱ هزار و ۶۰۰ بیمهشده اصلی، ۷۴ هزار و ۶۰۰ مستمریبگیر دارد و نسبت وابستگی آن ۰.۱۶ است. صندوق کارکنان صنعت نفت با ۹۳ هزار و ۸۰۰ بیمهشده اصلی، ۷۳ هزار و ۹۰۰ مستمریبگیر اصلی دارد و نسبت وابستگی آن ۱.۴۷ درصد است. صندوق بازنشستگی شهرداری تهران با ۱۱ هزار و ۵۰۰ بیمهشده اصلی، ۹ هزار و ۴۰۰ مستمریبگیر اصلی دارد و ضریب پشتیبانی ۱.۲۲ درصد را دارد. صندوق بازنشستگی کارکنان بانکها ۱۶۳ هزار و ۸۰۰ بیمهشده اصلی، و ۱۰۲ هزار و ۳۰۰ مستمریبگیری اصلی دارد و ضریب پشتیبانی آن ۱.۶۰ درصد است. این موضوع نشان از وضعیت وخیم اقتصادی صندوقهای بازنشستگی دارد که اگر فکری برای آن نشود، موج دوم بازنشستگان در کشور با بحرانهای بسیار جدی روبهرو میشود.
صندوقهای بازنشستگی و فعالیت اقتصادی
علیرضا حیدری، نایبرئیس اتحادیهپیشکسوتان جامعه کارگری معتقد است مهمترین راهکار جلوگیری از بحرانهای پیش روی صندوقهای بازنشستگی مقابله با بیکاری است. حیدری در این باره به «گسترش صنعت» گفت: صندوقهای بازنشستگی با مشکلات جدی روبهرو هستند و دو راهکار میتوان برای آن در نظر گرفت. در گام نخست دولت باید حمایتهای مالی خود را بیشتر کند تا این صندوقها بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند. علاوهبر این، در بودجه نیز باید چارهای برای این صندوقها در نظر گرفت. راهکار دوم نیز به این شرح است که صندوقهای بازنشستگی باید اجازه فعالیت اقتصادی مستقل داشته باشند.
وی افزود: منابع ورودی صندوقهای بازنشستگی محدود به افرادی است که در آن مجموعه فعالیت میکنند. برای مثال، صندوق بازنشستگی فولاد منحصر به افرادی است که در کارخانههای فولاد کار میکنند و این صندوق منبع دیگری ندارد.
در این شرایط باید به آنها اجازه داده شود تا بتوانند با برخی فعالیتهای اقتصادی مشکلات پیش روی خود را برطرف کنند. در این صورت میتوان امیدوار بود که مشکلات حوزه صندوقهای بازنشستگی برطرف شود.
