گسترش صنعت: استفاده از تولیدات ایرانی در صنعت همواره یکی از مهمترین راهکارهایی است که برخی کارشناسان برای شکوفایی صنایع کشور و در راستای رسیدن به خودکفایی مطرح میکنند.
تجهیزات صنعت نفت سالهاست در ایران تولید میشود. این در حالی است که هنوز هیچ استاندارد مشخص و قابل اعتباری برای سنجش کیفیت تولیدات صنایع نفتی در کشور تعریف نشده است. این موضوع باعث شده تا بسیاری از کارشناسان شیوه انتخاب محصولات و قراردادها را مورد انتقاد قرار دهند. همچنین، شرکتهای ایرانی توان تامین هزینه بازدید شرکتهای بینالمللی استاندارد را ندارند. برخی کارشناسان عنوان میکنند که انتخاب تجهیزات در ایران به شکل سلیقهای انجام میشود و منفعتطلبان برای نفع شخصی بسیاری از کالاهای برابر با نمونههای خارجی را رد صلاحیت میکنند. به نظر میرسد برای ساماندهی جریان تجهیزات نفتی باید سازکاری تعریف شود تا بر اساس آن، نفتیها بتوانند بهدرستی از میان انواع گوناگون تولیدات داخلی و خارجی انتخاب کنند.
برای تحرک در اقتصاد، جریان توسعه را در صنعت زنده نگه داریم
به گزارش «گسترش صنعت» بیژن زنگنه، وزیر نفت با اشاره به لزوم بکارگیری تجهیزات اعلام شده تولیدات داخل در صنعت نفت کشور در حاشیه چهارمین کنگره راهبردی و نمایشگاه نفت و نیرو گفت: برخی از شرکتهای خارجی به دلیل تحریمها حاضر نیستند در ایران سرمایهگذاری کنند. این به معنی این نیست که نمیتوانیم در صنعت نفت کاری انجام دهیم. صنعت نفت ایران بیشتر از پول به فناوری و مدیریت نیاز دارد. ما میتوانیم پول را از بازار داخل تامین کنیم، در ساخت تجهیزات نفتی نیز نسبت به ۱۵ سال گذشته پیشرفت بسیاری داشتهایم. درحالحاضر ما چند فعالیت عمده در زمینه تجهیزات نفتی داریم، به شکلی که طرح گازی ما در پارس جنوبی نیاز قابل توجهی به واردات تجهیزات ندارد. ما ۳ فاز پارس جنوبی را تا پایان سال به مدار وارد میکنیم. هر کدام به ظرفیت یک میلیارد فوتمکعب، که در کل ۸۰ میلیون گاز ترش است. به طور کلی در زمینه گاز بسیاری از تجهیزات و قطعات مورد نیاز در داخل تولید میشود، معدود قطعاتی که در داخل تولید نمیشود را از بازارهای جهانی با پرداخت پول بیشتر تامین میکنیم. مهمترین کاری که ما باید انجام دهیم این است که برای تحرک در اقتصاد، جریان توسعه را در صنعت زنده نگه داریم.
فهرستی از اقلام و تجهیزات نفتی و گازی
وزیر نفت در ادامه افزود: فهرستی از اقلام و تجهیزات نفتی و گازی و پتروشیمی که در کشور تولید میشود، تهیه شده است و به پیوست مناقصههاست. این اقلام باید از داخل کشور تامین شوند. با این تدبیر نیاز ارزی شرکتها بسیار پایین میآید و میتوانند اقلام مورد نیاز خود را از داخل تامین کنند. قطعاتی که در کشور وجود ندارد، خود شرکت نفت تعهد کرده که ارز معادل آن را تامین کند تا در روند فعالیت شرکتها مشکلی پیش نیاید.
زنگنه با تاکید بر اینکه برای تحرک در اقتصاد باید جریان توسعه را در صنعت نفت زنده نگهداریم، خاطرنشان کرد: در این راستا، طرحی در حال اجراست که همان بستههای ۶ میلیارد دلاری است. اجرای این طرح از ماه آینده آغاز میشود و مناقصههای آن برگزار خواهد شد. این سرمایه باید از داخل تامین شود. ما اقلام اصلی مورد نیاز را در مناقصهها اعلام کردهایم که باید از داخل کشور تامین شود. نیاز ارزی این بستهها کم است و شرکت ملی نفت ارز معادل را تامین میکند.
قابل رقابت با نمونههای خارجی
حسن مرادی، کارشناس انرژی و استاد دانشگاه تهران نیز در حاشیه این مراسم در پاسخ به این پرسش که آیا تجهیزات صنعت نفت ایران قابل مقایسه با نمونههای جهانی آن هستند یا خیر، گفت: پاسخ شما از نظر کلی مثبت است. درحالحاضر ما در ساخت تجهیزات صنعت برق، گاز و نفت سالهاست فعالیت میکنیم و در رقابت با بسیاری از محصولات خارجی میتوانیم بسیاری از تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت کشور را تولید کنیم و در حوزه تعمیر نیز پیشرفتهای بسیاری داشته باشیم. پیش از این توانایی تعمیر برخی قطعات را نداشتیم و برای تعمیر باید این ماشینآلات را به خارج از کشور میفرستادیم.
وی با اشاره به خودکفایی شرکتهای ایرانی در تولید فلنج و کریسمستری گفت: کریسمستری مجموعه شیرآلاتی است که روی چاه قرار میگیرد و نیاز به فناوری بسیار پیشرفتهای دارد؛ ایران در تولید این مجموعه به خودکفایی رسیده است.
چرایی استفاده از نمونههای خارجی
این استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود این سطح از برابری، برخی شرکتها همچنان ترجیح میدهند از محصولات مشابه خارجی استفاده کنند، گفت: انتخاب قطعات و تجهیزات برعهده کارشناسان نفت است.
گاهی اوقات دیده میشود برخی از این کارشناسان به دلیل هدایا و مشوقهای در نظر گرفته شده، قطعاتی را که نمونه داخلی آن نیز وجود دارد به شرکتهای خارجی سفارش میدهند. این مشوقها گاهی سفر چندروزه به خارج از کشور یا هدایایی از این قبیل است. برای برخی کارمندان این هدایا چشمگیر است و عاملی برای تن دادن به خواستههای شرکتهای خارجی است. صاحبان تجهیزات صنعت نفت نیز از این موضوع گلهمند هستند که چرا کارکنان دولت حس وطنپرستی ندارند.
مرادی در ادامه با اشاره به لزوم وجود آییننامهای قوی در نظارت بر نحوه خرید و فروش تجهیزات نفتی گفت: در خرید تجهیزات صنعت نفت باید آییننامهای با ابزار نظارتی دقیق ایجاد شود تا بر اساس آن بتوان بر سازکار خرید و فروش این محصولات نظارت کرد تا اگر قطعهای از طرف دو شرکت ایرانی و خارجی با یک کیفیت برابر تولید شوند، اولویت انتخاب با کالای ایرانی باشد. این مقررات انضباطی باید در تمام عرصهها ظهور پیدا کند، همچنین مشوقهایی برای خرید از شرکتهای ایرانی فراهم آید.
ایجاد تعادل بین سفارشها
مرادی با اشاره به بخشی از سخنان زنگنه، وزیر نفت مبنیبر اینکه اگر در کیفیت تجهیزات نفتی کوتاه بیایم ضرری که به صنعت نفت وارد میکند، جبرانناپذیر است، گفت: باید تعادلی بین سفارشها وجود داشته باشد نه اینکه از سمت دیگر بوم بیفتیم و خرید از شرکتهای ایرانی بدون در نظر گرفتن کیفیت، اولویت باشد. باید کیفیت، نخستین و مهمترین گزینه خرید از شرکتها باشد. اگر یک مته حفاری استانداردهای لازم را نداشته باشد و در چاههای نفت نصب شود، ما یک چاه نفت از دست میدهیم. بنا نیست ریسک کنیم و به نرخ از دست دادن یک چاه نفت با شرکتهای ایرانی همکاری کنیم. وی با بیان این موضوع که چالشهایی از گذشته گریبان تجهیزات صنعت نفت ایران را گرفته است، توضیح داد: سالهاست صنعت نفت ایران با مشکلاتی در زمینه تامین قطعات روبهرو بوده است. برخی افراد در آغاز ساخت تجهیزات وجوهی را در قالب وام دریافت کردند اما در سایر بخشها همچون ساختمانسازی هزینه کردند. عملکرد بد این گروه شاکله و بنیان تولیدکنندگان داخلی را در معرض افکار نادرست قرار داده است. این استاد دانشگاه در پاسخ به پرسشی مبنیبر اینکه خرید و فروشهای تجهیزات در این حوزه را چگونه ارزیابی میکنید، گفت: در حوزه قراردادهای تجهیزات نفتی شاهد مسائل انحرافی و غیرقابل قبول بودیم. انتظار داریم دولت با آییننامههای محکم، نظارت و کنترل بر کسانی که چشم بر کالاهای مرغوب داخلی میبندند را در دستور کار قرار دهد.
اساس تعیین کیفیت تجهیزات
مرادی درباره کیفیت تجهیزات صنعت نفت نیز افزود: تعیین کیفیت محصولات صنعت نفت موضوع بسیار پیچیدهای است و هر کدام از شاخهها نیاز استانداردهای فنی خاص خود را دارد. برای مثال، در صنعت ساخت متههای حفاری نیاز به دانش بهروز داریم. در این بخش تنها در حدود ۳۰ تا ۳۸ درصد توانستهایم به خودکفایی برسیم. در دنیا کشورهای پیشرو همچون امریکا که علم ساخت این تجهیزات در دستان آنهاست، میتوانند عیار کیفیت را مشخص کنند. این کشور استانداردی به نام «ایپیای» تعریف کرده است، تجهیزاتی که مولفههای مورد نظر این استاندارد را داشته باشند، گواهی دریافت میکنند. همچنین، باید در نظر داشت کیفیت مورد نظر این استاندارد بسیار بالاست. گواهینامههای دیگری نیز در سطح اتحادیه اروپا وجود دارد که از نمونه امریکایی پایینتر است. با این حال، استانداردهای اروپایی نیز اعتبار بسیار بالایی دارند. شرکتها کیفیت محصولات تولیدشده خود را بر اساس این استاندارد محک میزنند. محصولات ایرانی نیز باید بتوانند این گواهینامهها را دریافت کند. وی درباره شیوه و استانداردهای ساخت تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت در ایران توضیح داد: بین دولت و دانشگاه همکاری ۳۰ سالهای در تجهیزات صنعت نفت وجود دارد اما استاندارد خاصی تعریف نشده است. باید استانداردهایی در همکاری با دانشگاه تعریف شود و کالاهایی با کیفیت بالا تولید و بر اساس استانداردها همواره بهروز شوند. برخی شرکتها در این صنعت ۵ یا ۶ قلم کالا تولید میکنند اما هیچیک استانداردهای لازم را ندارند. این شرکتها میتوانند به جای تنوع بیکیفیت، تنها یک کالای باکیفیت و با گواهینامه استاندارد تولید کنند. این امر امکان تنها در صورت پررنگ شدن همکاری بین تولیدکنندگان، شرکتها و دانشگاهها امکانپذیر است.
لزوم برقراری ارتباط بینبخشی
وی با بیان این موضوع که تولید تجهیزات صنعت نفت سازکار ویژهای دارد، گفت: به طور معمول چند شرکت با یکدیگر جوینت و متحد میشوند تا کالای خاصی را بسازند و در صنعت حفاری پاسخگوی نیاز مشتریان باشند. این تولیدات در ارتباطات پیچیدهای ساخته میشود و استانداردهای جهانی را دارد. ما نیز اگر میخواهیم در این زمینه حرفی برای گفتن داشته باشیم باید با الگو قرار دادن این شیوه تولید، تجهیزات نفتی را استانداردسازی کنیم. شرکتهای ایرانی ظرفیت بسیاری در اکتشاف و حفاری دارند و جزو برترین کشورهای اوپک و منطقه در تولید تجهیزات صنعت نفت هستند. مجموعه دولت در قالب وزارت نفت، نیرو و صنعت، معدن و تجارت باید تلاش کنند ارتباط بین تولیدکنندگان، شرکتها، دانشگاههای داخلی و بینالمللی در زمینه فناوری برقرار شود؛ به این شکل که دانش تولید از سوی دانشگاه و شرکتهای دانشبنیان در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد. اگر این فناوری در کشور وجود ندارد در ارتباط با شرکتهای بینالمللی این فناوری را به تولیدکنندگان برسانند و در نهایت، تولیدی باکیفیت داشته باشیم.
سخن آخر
تجهیزات صنعت نفت به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای صنایع بالادستی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. کوچکترین اشکال در یکی از قطعات نصب شده سرچاهی میتواند به از دست دادن یک چاه نفت منجر شود.
شرکتهای استخراج نفت و گاز برای انتخاب این تجهیزات وسواس بسیاری به خرج میدهند چراکه استحصال نفت فرآیندی نفسگیر و پیچیده است و تجهیزات بخش اصلی بهرهبرداری از میدانهای نفت و گاز به شمار میرود. این بخش باید از استانداردهای تعریفشده برخوردار باشد. سازکار خاصی برای تولید این تجهیزات در دنیا رقم خورده است. دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و غولهای نفتی در یک ارتباط چند سویه این تجهیزات را انتخاب میکنند. به دلیل اهمیت این بخش یکی از سیاستهایی که کشورهای نفتی در پیش میگیرند، محروم کردن کشورها از دستیابی به تجهیزات
است.
این موضوع را امریکا بهتازگی در دستور کار قرار داده و تلاش میکند شرکتهای بزرگ نفتی و ایران را از همکاری با یکدیگر محروم کند. در کنار ایجاد سازکاری برای مقابله با منفعتطلبیها لزوم ایجاد استانداردهای مشخصی برای تعیین کیفیت تولیدات داخلی به چشم میخورد. به نظر میرسد ادامه راه برای شرکتهای تولیدکننده داخلی با دستیابی به استانداردها و ارتباط بین دولتیها، دانشبنیانها و تولیدکنندگان امکانپذیر است.
