گروه صنعت: اگر از منظر سیاستگذاری شهری به فناوریهای نوین نگاه کنیم پیشرفت و توسعه آن دسته از فناوریهایی که میتواند چیدمان و چگونگی شهرها را بر هم بزند به طور قطع میتواند هماکنون و در آیندهای نه چندان دور بیشتر متصور باشد.
فناوریهایی که نوع زندگی ساکنان آن را نیز دستخوش تحولاتی میکند که یا باعث سادهسازی و کاهش هزینههای آنها خواهد شد یا اینکه در حالت عکس هزینههای زندگی را بیشتر میکند. به عبارتی، ایجاد و توسعه شهرهای هوشمند که در کشور ما نیز به وجود آمدهاند، میتواند نتایج ملموسی برای ساکنان آن داشته باشند. نگاهی کوتاه به ماهیت این شهرها داشته باشیم؛ شهر هوشمند برگرفته از توجه به فناوریهای ارتباطی و اطلاعرسانی است و در دنیای معاصر به شهری گفته میشود که براساس آخرین نظریههای تکاملیافته مدیریت شهری بر پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای ۶ معیار اصلی اقتصاد هوشمند، جابهجایی یا حمل نقل هوشمند، محیط هوشمند، مردم هوشمند، زندگی هوشمند و همچنین حکمرانی هوشمند باشد. هدف از ایجاد شهر هوشمند بهبود کیفیت زندگی با استفاده از اطلاعات و فناوری شهری به منظور بهبود کارایی خدمات(از سوی دولت) و برآوردن نیازهای ساکنان شهرها است. فاوا(فناوری اطلاعات و ارتباطات) به مقامات شهرها امکان توسعه هر چه بهتر شهر و تعامل مستقیم با جامعه و زیرساخت شهر و مدیریت و نظارت بر آنچه در شهر به وقوع میپیوندد را میدهد. اتحادیه اروپا در سالهای گذشته تلاشهای بسیاری برای توسعه استراتژی رشد شهری هوشمند برای کلانشهرهای خود انجام داده است. نمونههایی از فناوریها و برنامههای شهرهای هوشمند در شهرهای میلتون کینز، ساوسمپتون، آمستردام، بارسلونا، مادرید و استکهلم تاکنون اجرا شده است. در چین شرکت ZTE در بیش از ۱۵۰ شهر راهکارهای هوشمندسازی را اجرا کرده است. مهمترین مصداق شهر هوشمند، شبکه روشنایی شهری است که در تمام شهر موجود بوده و قابلیت کنترل با چندین سامانه را دارد. در کشور ما نیز بهبود کیفیت زندگی با استفاده از اطلاعات و فناوری شهری و بهبود کارایی خدمات و برآوردن نیازهای ساکنان، امکان تعامل مستقیم با جامعه و زیرساخت شهر و نظارت براساس فناوری اطلاعات و ارتباطات، ارتقای کیفیت، عملکرد و تعامل خدمات شهری، کاهش هزینهها، مصرف بهینه منابع و بهبود تعاملات بین شهروندان و دولت و بهبود جریان مدیریت شهر و فراهمآوری امکان پاسخ لحظهای از اهداف اصلی ایجاد شهر هوشمند است. خراسان رضوی، یزد، آذربایجان شرقی و اصفهان و بوشهر از دبیرخانه شورایعالی عتف مجوز مناطق ویژه علم و فناوری را دریافت کردهاند. حالا در این میان ممکن است سوال شود که شهر هوشمند چه میزان میتواند بر کاهش هزینههای شهروندان موثر باشد؟ اصلا چه میزان میتواند هزینههای تولیدکنندگان و صاحبان صنایع را کاهش دهد و چه الگویی باید در قالب سیاستگذاری شهری با پرجا باشد که کاهش هزینههای محقق شود؟
داوود فدایی، استاد دانشگاه صنعتی امیرکبیر در این زمینه به «گسترش صنعت» گفته است: شهرهای هوشمند یا Smart city در کشور ما نیز وجود دارد و در حال شکلگیری هستند. اما باید یک نکته را مورد توجه قرار داد؛ اینکه ماهیت شهرهای هوشمند براساس کاهش مصرف انرژی استوار است و در این حالت اقدامات صرفهجویانه چندان توجیهی نخواهد داشت. به عبارتی، از آنجا که انرژی به صورت ارزان دراختیار صنایع و دیگر مصرفکنندگان قرار میگیرد سرمایهگذاری برای هوشمندسازی چندان به صرفه نیست. وی افزود: کشورهایی که فاقد منابع انرژی هستند، بیشتر در راستای ایجاد شهرهای هوشمند تلاش میکنند. با این حال چون در کشور ما تعرفه مصرف انرژی مانند برق کمتر است، به نظر نمیرسد این دسته از شهرها در کشور ما درجه موفقیت بالایی داشته باشند. در ادامه صحبتهای فدایی باید گفت شهرهای هوشمند دیگر تخیلی از آینده نیستند. با گسترش اینترنت اشیا و تاثیرات آن بر حوزه خدمات، هماکنون شاهد ظهور شهرهای هوشمند هستیم. گفته میشود که تا سال ۱۳۹۹ صنعت شهرهای هوشمند بازاری معادل ۴۰۰ میلیارد دلار خواهد داشت که از ۶۰۰ شهر در سراسر دنیا تشکیل میشود. همچنین این شهرها ۶۰ درصد از تولید ناخالص ملی کل دنیا را در سال ۱۴۰۴ تولید خواهند کرد. بنابراین باید سازوکاری وجود داشته باشد که بتوان با کمک فناوریهای نوین، صنایع بهروز و الگوهای سیاستگذاری شهری زمینه کاهش هزینهها را برای تمامی اقشار به ویژه صنایع و تولیدکنندگان فراهم کرد.غلامرضا شریعتی، استاندار خوزستان گفته است که با داشتن شهر هوشمند، اداره شهر روانتر خواهد بود و علاوهبر کاهش هزینهها، شاهد افزایش بهرهوری بیشتر در زمینه خدماترسانی به مردم خواهیم بود. شریعتی با بیان اینکه به منظور راهاندازی و اجرای شهر هوشمند در کلانشهر اهواز ۱۰۰ نفر به صورت مستقیم جذب شرکتهای پیمانکار و همکار با اپراتور در زمینه تحقیقات و نرمافزار این پروژه شدهاند، گفته است که به طور قطع با راهاندازی این طرح، تعداد قابل توجهی از جوانان تحصیلکرده خوزستانی در این شرکتها جذب و مشغول به کار میشوند. این سخنان شریعتی گویای ایجاد فرصتهای شغلی که در قالب فناوریهای نوین به کار رفته در شهرهای هوشمند میتواند به کمک سیاستهای اشتغالزایی دولت بیاید، الگوی سیاستگذاری شهری نوین میتواند شرایط پایداری را برای شهرداریها ایجاد کند. با این حال باید نوع الگوی هوشمندسازی شهری به نحوی پیش رود که بهرهوری بیشتری را دربر داشته باشد. به نظر میرسد در ساخت شهرهای هوشمند تنها دولت دخیل نیست و بخش خصوصی میتواند مشارکت بیشتری در این بخش داشته باشد. با این حال باید شاکله صنایع در این شهرها چنان ترسیم شود که بیشترین بازدهی را داشته باشند. هر چند ایجاد ارتباطات سریع مجازی میتواند بستر مناسبی برای توسعه صنایع و گسترش کسبوکارهای نو در این دسته از شهرهای فناور باشد. نکته دیگر اینکه تغییر ظاهری شهرهای هوشمند به نفع کاهش هزینههای تولید و مدرنیته چندان محل صحبت نیست بلکه باید شرایطی ایجاد شود تا کسبوکارهای نو در این شهرها و مناطق بتواند پا بگیرد. میثم موسایی، استاد دانشگاه تهران در این زمینه به «گسترش صنعت» میگوید: تمامی سازمانها از قوه قضاییه تا مجلس و قوه مجریه باید تلاش کنند تا موانع کسبوکارهای جدید را بردارند. درحالحاضر ۱۵۰۰ قانون مانع کسبوکار وجود دارد که باید حذف شود. به غیر از آن باید بخشهای فرهنگی جامعه نیز فعال شوند تا فرهنگ متناسب با کسبوکارهای نوین تولید و زمینه انتقال آن فراهم شود. نمونه آن میتواند رسانهها باشد تا بهتدریج دیدگاه سنتی در جامعه از بین برود.
نکته دیگر اینکه باید در شکلگیری شهرهای هوشمند با هدف کاهش هزینههای تولید به مزیت نسبی این شهرها و مناطق نیز توجه کرد. به عنوان نمونه، درباره بوشهر گفته میشود که دارای ذخایر بیشمار نفت و گاز، پتروشیمی، انرژی هستهای، سیمان، شناورسازی، تجهیزات و تاسیسات دریایی و سکوهای نفت و گاز و صنایع شیلات و همچنین منطقه ویژه اقتصادی تجاری و صنعتی است، جاذبههای گردشگری بسیار زیادی هم دارد که با اهتمام استاندار آن در دست توسعه و بهرهبرداری کارآمد است. همین امر امکان اجرایی کردن مولفههای شهر هوشمند در منطقه الگوی شهر بوشهر را میسر میسازد، ضمن آنکه نرخ رشد بالای بهرهگیری از فناوری اطلاعات از سوی مردم بوشهر در جهت تسریع این پروژه بسیار اهمیت دارد.اما باید درنظر داشت که صنعتیسازی ارتباط مستقیمی با هوشمندسازی دارد. به عبارتی، فناوریهای نوین و صنایع در امتداد همدیگر در این مناطق نمود پیدا میکنند. اما نکته مهم زمینههای فرهنگی در الگوهای سیاستگذاری مدرن شهری است که باید در هوشمندسازی شهرها با هدف کاهش هزینههای تولید به آن توجه داشت.
