صفیه رضایی: برخی از رشتههای صنعتی هستند که با وجود اهمیت چندان شناختهشده نیستند. دلیل آن نیز به این مسئله برمیگردد که یا تازگی دارند یا از دایره تمرکز بخش اقتصادی و صنعتی جدا افتادهاند.
مانند بستهبندی؛ مقولهای که زیاد درباره آن سخن گفته میشود اما به ظاهر، قرار نیست فکری برای استواری این رشته در بخش تولیدی شود. شاید اکنون که درباره این موضوع چند سطری خواندید پشیمان شوید و فکر کنید که حرفهای تکراری در راه است. از اینکه چرا زعفران و پسته ایران بستهبندی خوبی ندارد یا اینکه چرا خارجیها در این مسیر از ما جلو زدهاند. اما مورد صحبت ما به طور قطع این نیست. فرضیه ما در اینجا به این موضوع برمیگردد که باید زیرساختهای علمی در بحث بستهبندی ایجاد شوند چراکه به نظر میرسد در این محور دچار ضعف هستیم. برای اثبات فرضیه نیز به سراغ مصطفی امامپور، رئیس هیاتمدیره انجمن علوم و فناوری بستهبندی ایران رفتهایم. بدیهی است که یکی از راههای ارتقای و توسعه صنعت بستهبندی کشور شناخت آن از طریق صاحبان صنایع است.
از این رو انجمن علوم و فناوری بستهبندی ایران درنظر دارد با تشکیل بانک اطلاعات بستهبندی کشور ضمن شناسایی صاحبان صنایع بستهبندی و تعیین نقش و فعالیت آنها برای ارتقای وضعیت صنعت بستهبندی جهشی برای توسعه صادرات بستهبندی برداشته شود. امامپور در گفتوگو با «گسترش صنعت» بیان کرد: هدف از تشکیل انجمن علمی بستهبندی ایران ابتدا شناخت و کسب دانش در زمینه مسائل و مباحث انجام شده درباره آن، آسیبشناسی به عنوان یک رشته دانشگاهی و سپس ارائه راهکار و ساختار مناسب برای نارساییهای صنعت بستهبندی است به صورتی که با الگویی مناسب انتخاب افراد برگزیده و شایسته در دانشگاهها و صنعت انجام شده و استعدادها و تواناییهای افراد بررسی و مورد واکاوری قرار داده شود تا روش مدونی برای سیاستگذاری در زمینه صنعت بستهبندی به کار گرفته شود. وی افزود: مجوز این انجمن در سال ۱۳۹۵ گرفته شده است و خدمات علمی و پژوهشی به شرکتهایی که در محیط بستهبندی قرار گرفتهاند اعم از صنعتی و اقتصادی و تجاری میدهد. امامپور با اشاره به همگرایی بین سازمانها برای رشد صنعت بستهبندی گفت: بستهبندی حلقه گمشده در زنجیره تامین کالا است در حالی که بخش مهمی در معرفی کالا به شمار میرود. از این رو لازم است سازمانهایی که در این بخش دخیل هستند با هم همگرایی داشته باشند.
این در حالی است که بسیاری از سازمانها احساس نیاز در این بخش نمیکنند و حتی برخی مجموعه بستهبندی را از بخش ساختاری خود برداشتهاند. با این حال، ما با برگزاری کنفرانس در زمینه بستهبندی و دعوت تمامی سازمانها سعی در ارائه راهکار برای حل مشکلات و تعمیق این حوزه داریم؛ کاری که فقط یک همایش چندساعته نیست بلکه دنبالهدار خواهد بود.وی تاکید کرد: متاسفانه با رعایت نشدن بستهبندی صحیح تولیدکنندگان به محصول و کالای نهایی خود ضربه میزنند. باید گفت بستهبندی جادوی خاموش است. امامپور گفت: افرادی که در انجمن هستند همگی پیشینه علمی دارند. یا در رشتههای مختلف صنعتی هستند یا در آن تدریس میکنند یا صنعت خاصی را دنبال میکنند. از این رو لازم است که کار علمی در این بخش شود به ویژه اینکه ما رشته دانشگاهی ویژه در این بخش نداریم. این استاد دانشگاه بر این اعتقاد است که باید صنعت بستهبندی را از علم به اجرا ارتقا دهیم. هرچند فاصله صنعت و دانشگاه زیاد است اما باید انجمنهای علمی سعی کنند که این فاصله را بردارند. به عبارتی بین صنعت و دانشگاه آشتی برقرار کنند. وی گفت: به شیوهای که آموزش را پرورش دهیم. به صنعت ورود و آموزشها را وارد میکنیم. از علم استفاده میکنیم و به صنعت تزریق خواهیم کرد. حتی میخواهیم به بخش خدمات هم ورود کنیم.امامپور تاکید کرد: بستهبندی مقوله زایدی نیست همانگونه که بسیاری میپندارند یا هزینه سربار تلقی میکنند بلکه بستهبندی خود نوعی کالا است. به علاوه اینکه میتواند نوعی اشتغالزایی هدفدار به وجود آورد.
وی با اشاره به اهمیت رقابت بین تولیدکنندگان در قالب صنعت بستهبندی گفت: دیده میشود که ادکلن و عطر را در داخل ظرفهایی میریزند که گرانتر از محتویات آن است. به ویژه اینکه همین روش باعث رقابت بین شرکتهای دارویی و آرایشی میشود. یا در صنعت غذایی بستهبندی بسیار مهم است چراکه با سلامت انسان در ارتباط است و باید از خلاقیت و دانش زیادی برخودار شود. بنابراین نقش طراحی در صنعت بستهبندی بسیار اهمیتدار خواهد بود. حتی تحولات اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی روی بستهبندی تاثیر میگذارد. به عنوان نمونه، در قالب طرح هدفمندی یارانهها نرخ حاملهای انرژی بیشتر و در نتیجه نرخ نهایی محصولات خوراکی افزون شد. در نتیجه ایدهپردازان صنعت بستهبندی باید فکر میکردند که محصولی همچون شیر یا ماست در ظرفهای کوچک و حتی تکنفره باید ریخته شود زیرا قدرت خرید مردم پایین آمده بود.
اینگونه شد که بستهبندی نقش مهمی برای مدیریت نحوه توزیع و تولید محصولات در این شرایط اقتصادی بازی میکرد. در ادامه صحبتهای امامپور مشکلاتی که در زمینه توسعه بستهبندی وجود دارد را بررسی میکنیم؛ بیاطلاعی تولیدکنندگان داخلی از نقش و اهمیت بستهبندی و تاثیر آن بر موفقیت واحد تولیدی و ارائه محصولات مطابق نیاز بازار و خواست مصرف کننده. پایین بودن سطح کیفیت ظرفهای بستهبندی و بستههای تولیدی: الف)در زمینه کارتنها: پایین بودن درجه استحکام، ضعف پوششی ارتباطی و کیفیت نامناسب چاپ و رنگهای مورد استفاده در طراحی. ب)در زمینه قوطیهای فلزی: قدیمی بودن فناوری، استفاده از ورقهای کمکیفیت و گاهی نامناسب، افت استاندارد پوششهای داخل قوطی (لاکها) و به ویژه کیفیت پایین دوخت در قوطیها را میتوان نام برد.ج)در زمینه شیشه: سنگینی وزن، تیرگی رنگ، ناصاف بودن و کج بودن رینگ، موجدار بودن بدنه و پایین تنوع از جنبه طرح شیب. د)در زمینه پلاستیکی: پایین بودن سطح کیفیت ظرفهای تولیدی، ناتوانی داخلی در تولید لفافهای چندلایه. تولید کم مواد اولیه مورد نیاز در زمینه بستهبندی در داخل و نیاز به واردات پارهای از اقلام به ویژه لفافهای چندلایه که ارزبری بالایی دارند؛ پایین بودن سطح کیفیت ماشینآلات بستهبندی ساخت داخلی؛ گرانی تجهیزات و دستگاههای پیشرفته بستهبندی و سرمایهگذاری بالا در زمینه خریداری تجهیزات از خارج؛ ضعف سامانه آموزشی درباره تربیت کارشناسان متبحر در زمینه بستهبندی و نبود مراکز و پژوهشکدههای تحقیقاتی در زمینه بستهبندی در کشور و این در حالی است که در کشورهایی مانند امریکا هزینههای صرف شده برای بستهبندی بیش از ۱۰۰ دلار برای هر نفر در سال است. در این شرایط هر اقدامی برای رشد و توسعه صنعت بستهبندی شود جای تقدیر دارد به ویژه بسترسازی علمی و فرهنگی.
