گروه صنعت: یکی از موضوعات مهمی که در زمینه رشد فناوریهای نوین قابل توجه است توسعه ایده به محصول و اقتصادی بودن این محصول است.
هرچند راه تولید یک محصول اندکی طولانی است اما هدف تجاریسازی و سودآوری باید در مرحله آخر توسعه فناوریها باشد به نحوی که این سودآوری قابل لمس باشد. با این حال، ممکن است سوال شود محصولات فناوری که این همه بر توسعه آنها تاکید میشود گرفتار آفتهای اقتصادی میشوند که گریبانگیر محصولات دیگر شده است. به عنوان نمونه، قاچاق؛ معضلی که این روزها از زبان برخی از صاحبنظران اقتصادی راهکار اصلی نجات بخش تولیدی کشور شناخته میشود آیا میتواند دست و پای محصولات فناور و دانشبنیان را ببندد و آنها را از مرحله تجاریسازی و اقتصادی کردن دور کند؟ نکته مهم در این میان این است که کشور ما با وجود تمام پیشرفتهایی که در حوزه تولید علم داشته، اکنون با چالشهای بسیاری در حوزه تجاریسازی روبهرو است که این چالشها تنها ویژه ما نبوده و کشورهایی مانند کره جنوبی و سنگاپور نیز در فرآیند تبدیل فناوری به محصولات تجاری با این چالشها روبهرو هستند. البته محمود شیخزینالدین، معاون نوآوری و تجاریسازی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری گفته است ما مصوباتی داریم که برای آسانسازی فناوری در حال اجرایی شدن است و در پروژههای بزرگ بحث پیوست فناوری تصویب شده است. قانون رفع موانع تولید هم سبب حرکت به سمت آسانسازی تجاریسازی میشود. به علاوه اینکه آییننامه همکاری با سازمان ملی استاندارد مصوب شده است و قصد داریم که در این دوره زمینه ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار را بیشتر از قبل فراهم کنیم. با این حال باید توجه کنیم که بیشتر شرکتهای تولیدکننده فناور نوپا و جدید هستند. از این رو نیاز است که در کنار حمایتهای مالی از آنها در مقابل آسیبهای واردات بیرویه و قاچاق مواظبت شود. البته سیدمحمد صاحبکارخراسانی، رئیس امور شرکتها و موسسات دانشبنیان گفته است که در یک مدت ۲ ساله عملکرد و فعالیتهای شرکت دانشبنیان نوپا مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا متوجه شویم چه اقداماتی انجام داده و چه پیشرفتهایی داشته است. براساس گفتههای وی، درحالحاضر حدود ۳۲۵۰ شرکت تایید شده وجود دارد که ۶۰ درصد آنها نوپا هستند. منطقی که وجود دارد به این صورت است که به این شرکتهای نوپا کمک شود و با توجه به این موضوع وارد فرآیندی خاص شویم. این چند مشکل بر سر اقتصادی کردن فناوری و محصولات دانشبنیان وجود دارد؛ نخست اینکه مردم هنوز آگاهی کافی از محصولات فناور ندارند. در مقابل رشد فناوریهای مشابه در کشورهای دیگر در جریان است و این بیم همواره هست که محصولات دانشبنیان داخلی در صورت نداشتن صیانت و محافظت درگیر قاچاق شوند. به عنوان نمونه، محصولات نانویی که امروزه در همه جا فروخته میشوند در حالی که تقلبی هستند مانند جوراب و حوله و اقلامی از این دست که میتواند دست تولیدکننده فناور را ببندد. البته به تازگی ستاد ویژه توسعه فناوری نانو محصولات نانو وارداتی را ارزیابی کرده و با ارائه گواهینامه نانومقیاس سبب افزایش شفافیت بازار میشود. طبق ارزیابیهای این ستاد، حجم محصولات موجود در بازار حدود ۱۰ برابر محصولاتی است که به آنها گواهینامه اعطا شده و به غیر از محصولات داخلی موجود در بازار، محصولات وارداتی از کشورهای شرق آسیا و کشورهای اروپایی دیده میشود. از ابتدای امسال بهمنظور شفافسازی بازار نانو در کشور فرآیند شناسایی و مکاتبه با شرکتهای واردکننده محصولات نانویی از سوی ستاد نانو آغاز شده است. همچنین شرکتهایی که قصد دریافت تاییدیه نانومقیاس برای محصول وارداتی خود دارند، میتوانند به پایگاه اطلاعرسانی محصولات فناوری نانو مراجعه کنند. با این حال مجید عقلایی، تولیدکننده محصولات نانویی به «گسترش صنعت» میگوید: هیچگونه سیاست بازاری برای کنترل محصولات تقلبی نیست و اینگونه است که بازار شرکتهای فناور خراب میشود. مهمترین چالش محصولات فناور همچون منسوجات نساجی فناور این است که هیچگونه نظارتی بر بازار نمیشود و از این رو بازار داخلی را تا حدی از دست میدهند چراکه به سرعت محصولات تقلبی جایگزین آن میشود. به نظر میرسد که چالشهای اقتصادی کردن محصولات نوآور و فناور تنها به موضوع قاچاق برنمیگردد. سیروس زینلی، تولیدکننده محصولات زیستفناور دارویی در این زمینه گفته است که به طور معمول سرمایه در گردش این شرکتها کم است؛ این در حالی است شرکتهای دانشبنیان شرکتهایی هستند که تفکراتشان هر روز میتواند باعث ایجاد محصول جدید شود ولی وقتی وارد بحث تجاری میشود با نبود تولید محصول روبهرو خواهند شد.
فرهاد رجالی، مدیرعامل شرکت دانشبنیان زیستفناور پیشتاز واریان نیز موضوع را از نگاه دیگری مورد کنکاش قرار میدهد. وی به «گسترش صنعت» میگوید: با وجود اهمیت و کاربرد محصولات زیستفناور برای مردم سازمانها و نهادهای مسئول در این زمینه همکاری نمیکنند یا محصولات دانشبنیان را خریداری نمیکنند. از این رو شرکتهای فناور چندان رشد نمیکنند. در بررسی چالشهایی که شرکتهای فناور در اقتصادی میتوان چند نکته را از نظر گذراند؛ نخست اینکه بودجه و سرمایه شرکتهای فناوری برای بازاریابی کم است یا اینکه بازاریابی بلد نیستند و این با وجود دریافت وام و بازپرداخت سود بالای آن چندان برای آنها اقتصادی نیست، دیگر اینکه باید اعتماد عموم مردم را به محصولات دانشبنیان داخلی تقویت کرد چراکه مردم از وجود محصولات دانشبنیان آگاهی ندارند. علی سرلک، مدیر تحقیقوتوسعه شرکت طلا پروفیل ارس معتقد است که آنچه باعث توسعه فناوری و در نهایت تولید صنعتی میشود خلاقیت و نوآوری است. اما ایدهپردازان همواره با سرمایهگذاری صاحبان سرمایه در زمینه طرحها و ایدههای خود روبهرو نمیشوند. از این رو نبود امکانات و تسهیلات نخستین مانع و چالش آنها است. وی در توضیحات بیشتری به «گسترش صنعت» گفت: مدتها بود که برای بررسی ایده تغییر رنگ در پلیمرها به امکانات آزمایشگاهی نیاز داشتیم اما مراجع آزمایشگاهی با ما همراهی نکردند. این در حالی است که آنها پول زیادی از صاحبان تولید میگیرند. سرلک معتقد است که امکانات آزمایشگاهی قدیمی است و از این رو ایدهپردازان با مشکل روبهرو میشوند. وی همچنین از روند مالیات برای دانشبنیانها هم گلایه میکند و میگوید: با اینکه شرکتهای دانشبنیان از پرداخت مالیات معاف هستند اما آنقدر روند اداری و تحقق آن مشکل است که حاضر هستیم مالیات دهیم اما به دنبال چموخم اداری آن نرویم.صحبتهای این تولیدکننده نشان میدهد که باید تولیدکنندگان داخلی تقویت شوند. به عبارتی، باید ایده و فناوری آنها به محصول تبدیل شود. به عبارتی، شرط بقای فناوری صنعتیسازی است. به یاد داشته باشیم که یکی از پیچیدهترین مراحل نوآوری، انتقال یافتههای پژوهشی به عرصه تولید است که با عنوان انتقال فناوری از تحقیقات به تولید یا تجاریسازی مطرح میشود. تجاریسازی کسب سود از نوآوری ازطریق به خدمت درآوردن فناوریهای نو برای ایجاد فرآیند تولید محصولی جدید است. موضوع تجاریسازی برای شرکتهای کوچک و متوسط که توان رقابت با محصولات انبوه و ارزانقیمت تولیدکنندگان بزرگ را ندارند از اهمیت بیشتری برخوردار است. این شرکتها با نوآوری به دنبال محصولاتی با ارزش افزوده بالا هستند که بتوانند آن را به عنوان یک کالای تجاری عرضه کرده و سهم مناسبی از بازارهای هدف را نصیب خود کنند و فرآیند تجاریسازی ایدهها به عنوان مهمترین مرحله از چرخه عمر این شرکتها مطرح است. اهمیت این موضوع به اندازهای است که بقای یک شرکت منوط به انجام موفقیتآمیز مرحله تجاریسازی خواهد بود. تجاریسازی فرآیندی پیچیده و متاثر از عوامل بسیار زیرساختی، فناوری، کسبوکاری، اجتماعی، سیاسی، تاریخی، و... است. عواملی که هرکدام میتواند از یک سو عامل موفقیت تجاریسازی باشد و از سوی دیگر با بروز اشتباهات معمول در فرآیند تجاریسازی مانع موفقیت آن باشد. طی کردن مسیر ایده تا محصول و به بازار رسانیدن آن دغدغه بیشتر کارآفرینانی است که با ایدههای نوآورانه قدم به عرصه کسبوکار میگذارند. از این رو باید مسیر برای اقتصادی کردن محصولات فناورانه هموارتر شود.
