گروه صنعت: معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با انتقاد از تشکیل نهادهای موازی در این حوزه گفت: در عمل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تجزیه شده است.
گفتوگو با وحید احمدی مرد اول پژوهش و توسعه علم و فناوری در وزارت علوم در شرایطی که هر روز بیشتر بر تعمیق اقتصاد دانشبنیان، حمایت از پژوهشگران، تسریع در روند رشد علمی کشور و خودکفایی در کسب فناوری تاکید میشود، اهمیت دوچندان دارد.به گزارش ایرنا، این گفتوگو روزی از روزهای مهر که جامعه دانشگاهی همچنان منتظر معرفی نامزد ریاست جمهوری برای وزارت علوم بود، انجام شد و بیشتر حول سیاستهای کلان توسعه علم و فناوری، موازیکاری نهادهای مختلف و لزوم توجه به پژوهش در حوزههای گوناگون شکل گرفت.آیا از نظر شما این لایحه مانع فعالیتهای زیرزمینی خرید و فروش دستاوردهای علمی میشود؟ ضمن اینکه معاونتهای پژوهشی دانشگاههای مختلف خواستار دریافت خدماتی از ایرانداک (پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران) به جای دراختیار گذاشتن پایاننامهها هستند، آیا این امر مانع از اجرای آن نخواهد شد و برای آسانسازی اجرای این لایحه چه برنامهای دارید؟
لایحه پیشگیری از تقلب یکی از کارهای اساسی در تاریخ بعد از انقلاب برای مبارزه با تخلف و تقلب علمی است. این امر نشان میدهد هم حجم کارهای علمی افزایش یافته و هم فضا پیچیده شده است و نیازمند قانونی در این زمینه بودیم. قبل از آن، آییننامهای را به دانشگاهها ابلاغ کرده بودیم که اگر استاد یا دانشجویی تخلف کند، هیاتهای انتظامی استادان و کمیته انضباطی دانشجوها با آنها برخورد میکنند. از این طریق هماهنگی بین مجموعه معاونتهای پژوهشی به عنوان دفاتری برای نظارت و پیگیری شکایتها با مجموعه هیاتهای انتظامی و کمیتههای انضباطی داشتیم تا فضاسازی و بسترسازی در مجموعه دانشگاه شود. طبق قانون بعد از ابلاغ این لایحه آییننامه اجرایی باید تنظیم شود. آییننامه پیشنهادی اجرایی تنظیم شده و در مدت کوتاهی بعد از جلسه با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دادگستری آن را ارائه میدهیم. هماهنگی داخل وزارت علوم با معاونت پژوهشی و معاونت حقوقی و زیرمجموعههای دیگر انجام و آییننامه پیشنهادی تنظیم شده است. اینکه آیا این فعالیتها وارد فضای پنهان میشود، باید بگویم اغلب جرایم در دنیا چنین حالتی دارد و بالاخره حکومت ابزار قانونی دارد و بعد که به لایههای پنهان میرود باید تمهیداتی درنظر گرفت. بیشترین بحث ما پیشگیری است؛ فضاسازی، فرهنگسازی و پیشگیری. معتقدیم بسیاری استادان یا دانشجویان که مرتکب جرم میشوند، ناشی از ناآگاهی است.
در همین لایحه، وقتی استاد یا دانشجو بداند دستگاه قضایی کشور قاطع برخورد میکند، قبح را احساس میکند. یعنی اگر بدانند تخلف است و مصادیق جرم و جریمه را بشناسند، بسیاری افراد تخلف نمیکنند. درباره کسانی هم که در فضای خارجی دانشگاهها این کار را میکنند، معتقدیم مدتی بعد از اجرای این قانون نقاط خلأ و ضعف را باید بررسی کنیم.یکی از انتقادات در بخش پژوهش به وزارت علوم این است که وزارتخانه بیشتر به پژوهشهای فنی و پزشکی اهمیت میدهد و به پژوهشهای علوم انسانی و پژوهشهای میان رشتهای بیتوجهی میشود؟
واقعیت این است که در بخش پژوهشهای فنی هم مشکل داریم و آنها را باید به استانداردهای بینالمللی ارتقا و با صنعت ارتباط دهیم، همچنین با پژوههای بینالمللی مرتبط کنیم. اما معنی آن این نیست که تمام هم و غم ما آنجاست بلکه معتقدیم این ظرفیتی که وجود دارد باید به فعلیت برسد. اما در کنار آن توجه ویژهای برای توسعه فناوری در علوم انسانی داریم. از سال ۹۴ شورای توسعه پژوهش و فناوی در علوم انسانی و هنر را در وزارتخانه با ریاست وزیر ایجاد کردهایم و از تمام مراکز پژوهشی حوزه علوم انسانی خواستهایم برنامه راهبردی خود را بدهند و ۱۲ پروژه اساسی تعریف و به مراکز علوم اسانی ابلاغ شده که فاز صفر اجرایی را آغاز کردهاند. بحث توسعه مراکز رشد علوم انسانی را با ۸ مرکز آغاز کرده و به تازگی درخواست برای صدور پارک علم و فناوری شده است.
گرایش جدی برای توسعه پژوهشهای علوم انسانی داریم و عنایت ویژهای برای تقویت مراکز این حوزه هست و اعتقاد داریم حدود ۵۰ درصد از نظام آموزش عالی مرتبط با علوم انسانی است و این ظرفیت را باید تقویت کنیم ولی به کار و همگرایی بیشتر نیاز دارد. البته علوم پایه هم همینطور است و در وزارتخانه سیاست اصلی در کنار توسعه فناوری ارتباط با صنعت، توسعه پژوهش و فناوری در علوم انسانی و علوم پایه جزو برنامههای اصلی است.
مهمترین اولویت معاونت پژوهش وزارت علوم در ۴ سال بعدی چیست؟
چندین موضوع وجود دارد؛ یکی بحث توسعه و دیگری جبران مشکلات گذشته است. جبران مشکلات گذشته از اولویت بالایی برخوردار است. در حوزه تجهیزات و زیرساخت دانشگاهها مشکل جدی داریم و به جد تجهیز و بهروزآوری آزمایشگاهها را دنبال میکنیم. شبکه علمی و شبکه محاسباتی پیشرفته نیز از اولویتهای ماست. دانشگاه برای هر کار پژوهشی به این تجهیزات نیاز دارد و در رقابت بینالمللی امکان حضور نیست، مگر اینکه پشتوانه زیرساختی قوی وجود داشته باشد. دومین بحث ایجاد شبکههای داخلی دانشگاهی و بینالمللی است تا از توانمندیها در ارتباط با صنعت و روابط دانشگاهی خوب استفاده کنیم. توسعه ارتباطات بینالملل هم از دیگر برنامه هاست. اکنون همه کشورها علاقمند به همکاری علمی با ایران هستند و ما را به عنوان ظرفیت بالای علمی قبول دارند و برای ایران جایگاه خوبی قائل هستند. بحث ارتباط با صنعت و هدفمند کردن و ماموریتگرا کردن پژوهش ما وجود دارد، بحث مهارتافزایی و ایجاد فضایی که افراد برای ایجاد اشتغال توانمند شوند و دانشآموختگان باید بتوانند اشتغال ایجاد کند. در کل ایجاد فضای اکوسیستمی که همه اجزای یک کشور حس ضرورت پژوهش را درک کنند از مهمترین اولویتهاست. باید این حس را برای مدیران و صنعت و... ایجاد کنیم که برای توسعه خود تحقیقوتوسعه داشته باشند، به دانشگاه مراجعه کنند و ایجاد اکوسیستمی که دانشگاه جزئی از توسعه و توسعه صنعت به دانشگاه وابسته باشد، پژوهش حالت انزوا نداشته باشد. اکنون مقداری وارد گردونه شدهایم و بعضی وزارتخانهها به تحقیقوتوسعه و مشاوره به دانشگاه وارد شدهاند ولی باید آن را عمق بخشیم و گسترش همهجانبه دهیم. ضمن اینکه میخواهیم استاد و دانشجو هم دغدغه نوآوری و پژوهش داشته و برای خود ضریب تاثیری در جامعه قائل باشند و ایجاد فضای تعامل بین دانشگاه و نیازهای جامعه در همه ابعاد ساری و جاری شود.
