طیبه جهانبازی: برتری در اجـرا و برخورداری از اجرای پایدار استراتژیها، دو نگرانی اصلی رهبران و مدیران ارشد سازمانها و بنگاههای اقتصادی در جهان امروز است، درحالیکه این موارد تا قبل از رکود جهانی اقتصاد، زیاد موردتوجه آنها نبوده است.
امروزه اجرایی نشدن برخی از مهمترین استراتژیهای توسعه، کشور را درگیر روزمرگی کرده است. صحت این گفتار را میتوان در اجرایی نشدن بسیاری از برنامههای استراتژیک سند چشمانداز یا عقب ماندن همواره دولتها از برنامههای توسعهای ۵ساله در ایران با ظرفیت بالای اقتصادی دانست.
بنابراین، ضرورت پرداختن به موانع و ریشههای ضعف اجرایی کشور در حوزه مدیریت و اقتصاد، بهویژه در تمامی سطوح مدیریتی کشور همواره ضرورت تلقی میشود که خوشبختانه در چند سال اخیر، حرکت در مسیر ارتقای توان اجرایی دستگاهها و سازمانهای کشور با هدف شناسایی ریشه مشکلات و تصحیح پارادایمهای اجرایی، آغازشده است. ضرورت بررسی این موضوع در دستور کار حسین ظهوریان، مشاور مدیریت و متخصص اجرا سازمان مدیریت صنعتی قرار گرفت. وی با کار در کمیتههای فنی استانداردهای ملی و جایزه ملی کیفیت ایران، (از سال ۱۳۷۵) امروزه بهعنوان پایهگذار علم «مهندسی اجرا» در کشور شناختهشده است و با استقرار نظام «مهندسی اجرا» در چندین سازمان بزرگ و تحلیل دادههای اجرایی آنان، راهکارهایی برای حل چالش اجرا در سازمانها یافته که مشروح آنها را میخوانید:
هدف از طراحی «مهندسی اجرا» چه بوده و از چه زمانی این متدولوژی در کشور معرفیشده است؟
تلاش برای استقرار متدولوژی مهندسی اجرا در سازمانهای کشور را از سال ۲۰۱۰میلادی شروع کردم. این متدولوژی روشی برای اندازهگیری و بهبود توان اجرایی سازمانها و بنگاههای اقتصادی است. با توجه به اینکه چنین مدل مدیریتی در دانشگاهها تدریس نشده است، اغلب مدیران با این مدل ناآشنا هستند و هدف اصلی پوشش چنین کمبودی است.
منظور از اجرا در مدل مهندسی اجرا چیست؟
اجرا، عبارت است از نحوه ردیف کردن کارها، آنهم بهگونهای که در زمان معینی، به مهمترین اهداف خود دستیابیم. درواقع، این همان چالش اصلی است که اغلب با آن درگیر هستند، چراکه شما هیچ استراتژی پیدا نمیکنید که تغییر رفتار اجرایی نخواهد و هنگامیکه شرایط کاری مناسب نباشد، این چالش بیشتر نمود مییابد و در عمل به این معنی است که رفتارهای اجرایی از تنظیم خارج و سازمان دچار روزمرگی شدید میشود؛ اتفاقی که امروزه بهطور گسترده قابلمشاهده است.
مدل مهندسی اجرا ریشه در کجا دارد؟
مدل مهندسی اجرا یکی از مهمترین فنهای رقابتپذیری است، موضوعی که ضرورت پرداختن به آن، در گزارشهای رقابتپذیری کشورها که سالانه از طرف مجمع جهانی اقتصاد (WEF) داده میشود، مشهود است. برای مثال، در گزارش رقابتپذیری سال ۲۰۱۶-۲۰۱۵، رتبه رقابتپذیری ایران در بین ۱۴۰ کشور، ۷۴ شده است و برحسب همین گزارش درحالیکه از شاخص اندازه بازار داخلی خوبی برخورداریم، در شاخص کارآیی بازار نیروی کار، رتبه ضعیفی داریم که ریشه آن را باید در کمبود مهارتهای اجرایی دانست که مهندسی اجرا، راهکار آن تلقی میشود.
ساختار مدل مهندسی اجرا چگونه است؟
بهطور خلاصه، ساختار مهندسی اجرا بر دو شاخص تمرکز کاری (Focus) و همافزایی کاری (Synergy) استوارشده است. شاخصهایی که اجرای نتیجهبخش را شکل میدهند و قابلاندازهگیری است و عددی بین صفر (یعنی نبود تمرکز و همافزایی در کار) و ۱۰۰ (یعنی بیشترین تمرکز کاری و همافزایی) را به خود اختصاص میدهد. این شاخص که بهطور اختصار به آنXQ Execution Quotient گفته میشود، در ۳سطح سازمانی یعنی فضای کاری، گروهها و افراد قابلبررسی است.
برای استقرار «مهندسی اجرا» در سازمانها، از کجا باید شروع کرد؟
برای استقرار مهندسی اجرا در سازمانهای متقاضی از سه مرحله اصلی استفاده میشود، نخست ارزیابی توان اجرایی به روش ۱ XQ است که دستاورد اصلی آن کارنامهای است که میزان شاخصهای تمرکزساز و همافزاساز کاری را و همچنین متوسط مقدار عددی شاخصهای موثر بر اجرا را در سطوح سهگانه سازمانی معین میسازد. براساس گزارشهای تحلیلی ناشی از کارنامه اجرایی، تصویری بسیار شفاف از توان اجرایی سازمان برای مدیران ایجاد میشود و حتی با امکان مقایسه کردن (Benchmarking) با سازمانهای مشابه در سطح منطقه و بینالملل، موقعیت اجرایی سازمان را شفاف میکند.
مرحله دوم، فاز بهبود براساس پروژهای با عنوان DE۴ است که بر اساس آن «چهار انضباط اجرایی» در سازمانها تنظیم و اجرایی میشوند. مرحله سوم، ارزیابی دوباره توان اجرایی به روش XQ۲ است که میزان بهبود واقعی را به نمایش میگذارد.
تجربههای استقرار مهندسی اجرا در جهان، منطقه و ایران چگونه است؟
فراگیر بودن این مدل را میتوان دلیلی بر اهمیت آن دانست. اهمیتی که از چشم بسیاری از رهبران کسبوکار جهانی نیز پوشیده نمانده و آنها نیز توان اجرایی خود را اندازه گرفته و بهبود دادهاند. همچون ۹۰درصد از ۵۰۰ شرکت منتخب مجله اقتصادی فورچون از این مدل برای توسعه فعالیتها و اقتصاد خود استفاده کردهاند یا درسطح منطقه خاورمیانه نیز سازمانهای نام آشنایی از این مدل استفاده و توان اجرایی خود را ارزیابی کردهاند.
تاکنون، در دنیا افزونبر ۳۷ هزار شرکت از این روش استفاده کردهاند که خوشبختانه در ایران این روند نیز در حال افزایش است و سازمانهای بزرگ کشور در بخشهای نیروگاهی، داروسازی، مالی و اعتباری، صنعت قطعهسازی و خدمات فنی و مهندسی از این روش استفاده کردهاند.
بهطور خلاصه، مهمترین دستاوردهای مهندسی اجرا چیست؟
مهندسی اجرا در سازمانها دو دستاورد مهم دارد یکی دستاورد ملموس اقتصادی و دیگری، دستاوردهای فرهنگی در کار است. برای رسیدن به دستاوردهای اقتصادی، مهندسی اجرا، سازمان را روی مهمترین شاخصهای مالی و اقتصادی، تنظیم میکند و کمک خواهد کرد پارادایم جدیدی از نحوه اجرای مهمترین فرآیندهای موثر بر اقتصاد سازمان شکل گیرد. همچنین فضایی جدید از تمرکز کاری و همافزایی کاری ایجاد میکند. بهعنوان نمونه، در یکی از سازمانهای مورد آزمایش، سازمان را برای ۶ماه با هدف «مدیریت مصرف منابع» در تولید تنظیم کردیم. همین امر موجب میلیاردها ریال صرفهجویی ملموس شد. نیاز است به مهمترین دستاوردهای فرهنگی، یعنی تغییر پارادایم اجرایی در بین کارکنان اشاره کرد چراکه توجه به این پارادایمها بسیار نتیجهبخش بوده است. همچون تغییر پارادایم ایرانیان نسبت بهضرورت بستن کمربند در هنگام رانندگی، که چندین سال است تغییر کرده است.
برنامه شما برای گسترش دانش مهندسی اجرا در آینده چیست؟
با حمایت سازمان مدیریت صنعتی، پروژه فراگیر ملی برای شناسایی شاخص توانایی سازمانها در اصناف مختلف را در سال ۹۶ خواهیم داشت.
تجربه ۶ساله مهندسی اجرا در کشور تصویری از ضرورت تغییر پارادایم کاری در کشور برای ما ایجاد کرده است ازاینرو، با اعتقاد بهضرورت قدرتبخشی به تلاشگران ایرانی، درنظر داریم در سال جدید مهندسی اجرا بهعنوان یکی از کاربردیترین ابزارهای ارتقای رتبه در بین ۱۰۰ شرکت برتر کشور را بهکارگیریم و حتی شاخص توان اجرایی (XQ) برای انتخاب شرکتهای برتر مورداستفاده قرار گیرد.
جالب است بدانید که یکی از ویژگیهای بارز شرایط سختکاری «ساده شدن اهداف» است. به عبارتی در شرایط سخت هدفها ساده میشود مانند هدف سادهای به نام، تلاش برای بقا. مهندسی اجرا نیز کمک میکند همین مهمترین اهداف، تحقق یابند و از مرگ سازمانها جلوگیری کند.
به همین دلیل لازم است بارها تکرار شود که «مهندسی اجرا» برای کشور انتخاب نیست بلکه ضرورت است.
