زینب عبدی: فرش دستباف هویت و شناسنامه دوم ایرانیان است. این صنعت به تازگی از سوی امریکا تحریم شده است. اکنون حدود ۶ میلیون نفر به نوعی از حوزه فرش دستباف ارتزاق می‌کنند که حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر آنها مستقیم و غیرمستقیم در این حوزه فعال هستند. اکنون ورود قالیبافان و فعالان صنعت فرش در شهرک‌های صنعتی نیز مشوق‌دار شده است.

پیش از این نیز برای ورود کفش‌دوزان به شهرک‌های صنعتی مشوق‌های ویژه در نظر گرفته شده بود. به گفته کارشناسان، برای ایجاد هر یک شغل باید ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان هزینه شود اما در صنعت فرش با سرمایه‌گذاری ۵ تا ۲۰ میلیون تومان یک نفر مشغول به کار می‌شود. مسئولان بر این باورند که با فعال‌تر کردن خوشه‌های فرش، بر تعداد شاغلان این صنعت افزوده می‌شود. همچنین، با شناسایی و توسعه بازارهای صادراتی در اجرای طرح توسعه خوشه صنعتی فرش می‌توان با تحریم امریکا در این صنعت مقابله کرد.
براساس آمار اعلام‌شده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، در پایان سال ۹۶ پس از چند سال، میزان صادرات فرش دستباف ایران به بالای ۴۰۰ میلیون دلار رسید و در مجموع ۱۲ ماه بیش از ۴۲۴ میلیون دلار فرش دستباف با وزن نزدیک به ۵ هزار و ۴۰۰ تن به بازارهای هدف صادر شد. این میزان صادرات نسبت به سال ۹۵ رشدی حدود ۱۸ درصدی را نشان می‌دهد.
آلمان، ایتالیا، فرانسه و سوئیس در اروپا، امریکا در امریکای شمالی، امارات، کویت قطر و لبنان در غرب آسیا و ژاپن در شرق آسیا، از بازارهای سنتی فرش دستباف ایران به شمار می‌رود.
چین، روسیه، افریقای جنوبی و برخی از کشورهای امریکای لاتین نیز از بازارهای جدید فرش دستباف ایران هستند.

مشوق‌های صنعتی برای فرش دستباف
گسترش همکاری‌های علمی، پژوهشی و اجرایی در زمینه توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور و استفاده بهینه از منابع، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های بین‌بخشی، از سوی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران با مرکز ملی فرش ایران با امضای تفاهمنامـه همکاری مشتـرک رسمی شد.
این تفاهمنامه در چارچوب قوانین و مقررات موجود و در جهت سیاست‌های کلی کشور در محورهای مشارکت طرف‌ها در اجرای طرح‌های توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور، مشارکت طرف‌ها در تامین هزینه‌های برنامه‌های عمل طرح‌های توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور و حمایت از اجرای پروژه‌های تکمیل حلقه‌های گمشده زنجیره ارزش خوشه‌های فرش امضا شد.
استفاده از توان فنی و اجرایی خوشه‌های فرش و دبیرخانه در فعالیت‌های حوزه فرش دستباف، کمک به بهبود فرصت‌های شغلی، ارتقای توان علمی و تخصصی، ارتقای فناوری، کاهش هزینه‌های تولید و صرفه‌جویی در وقت و سرمایه ذی‌نفعان خوشه‌های فرش دستباف کشور از اهداف این تفاهمنامه اعلام شد.
همچنین، حمایت از شکل‌گیری و توسعه خدمات‌دهندگان توسعه کسب‌وکار فرش از قبیل خدمات طراحی، بازاریابی و صادرات، حمایت از برگزاری دوره‌های آموزشی خوشه‌های فرش دستباف کشور و هم‌افزایی و پیوند بین خوشه‌های همسان فرش دستباف(در زمینه تهیه طرح و نقشه، مواد اولیه و...‌)، حمایت از شکل‌گیری و توسعه واحدهای طرح و نقشه فرش و صنایع جانبی و تکمیلی و تولیدی تجهیزات استاندارد فرشبافی در سطح خوشه‌های فرش دستباف کشور و نیز حمایت از ساخت مجتمع‌های کارگاهی فرشبافی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی بر اساس شیوه‌نامه‌های موجود از این پس امکان اجرا می‌یابد.
صادق نجفی، مدیرعامل سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران در گفت‌وگو با «گسترش صنعت» درباره امضای تفاهمنامه همکاری با مرکز ملی فرش ایران در راستای بسترسازی برای مقابله با تحریم فرش ایرانی و توسعه ظرفیت‌های خوشه صنعتی فرش اظهار کرد: صادرات فرش و ارزآوری این صنعت زمینه‌هایی است که اکنون به دلیل محدودیت‌های اعمال‌شده علیه کشور می‌تواند بسیار کارساز باشد.
نجفی اضافه کرد: فضای کارگاهی و زیرساخت‌های مناسب در نواحی و شهرک‌های صنعتی در اختیار ذی‌نفعان خوشه‌های فرش دستباف کشور مطابق با شیوه‌نامه‌های موجود قرار خواهد گرفت.
معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت تاکید کرد: سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران با دادن مشوق‌های مختلف از جمله در اختیار گذاشتن زمین و کارگاه‌های خود با هزینه‌های پایین آب، برق، گاز و... آماده کمک برای توسعه خوشه‌های صنعتی فرش دستباف است.

نجفی درباره استقبال فعالان فرش دستباف از حضور در شهرک‌های صنعتی، تصریح کرد: بخش زیادی از تولید فرش دستباف به‌ویژه فرش‌های صادراتی و سفارشی در کارگاه‌های بزرگ انجام می‌شود.
در صورت هدایت فعالان این هنر- صنعت به سمت کارگاه‌های مستقر در شهرک‌های صنعتی که با کاهش هزینه‌های آنها همراه خواهد بود و می‌تواند محلی برای نمایش آثار هنرمندان باشد، شرایط بهتری را برای فرشبافان متصور خواهیم بود.
معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت تصریح کرد: با از دست دادن بازار صادراتی امریکا و امارات متحده عربی، می‌توانیم بر سایر بازارها از جمله آلمان، روسیه، ژاپن و حتی عمان و کویت متمرکز شویم.
نجفی به مصوبه سال گذشته مجلس شورای اسلامی برای برداشت یک میلیارد و نیم دلار از منابع صندوق ذخیره ارزی با رویکرد توسعه اشتغال به‌ویژه در مناطق روستایی و عشایری اشاره کرد و گفت: صنایع کوچک مستقر در مناطق محروم و شهرهای زیر ۱۰ هزار نفر جمعیت می‌توانند از این منابع استفاده کنند.
به گفته معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت، نرخ این تسهیلات تا ۴ درصد برای روستاهای مرزی و ۶ درصد سایر روستاها و شهرهای کمتر از ۱۰ هزار نفر جمعیت است.
معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت ادامه داد: از این ظرفیت برای توسعه خوشه‌های فرش دستباف استفاده خواهیم کرد.
نجفی همچنین به اعلام آمادگی اتحادیه اروپا برای حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط همکار با ایران در پی وضع تحریم‌های جدید امریکایی اشاره کرد.
معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت تاکید کرد: شناسایی، امکان‌سنجی، هدایت و حمایت از اجرای طرح‌های توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور در راستای سند راهبردی فرش دستباف با همکاری مرکز ملی فرش ایران، تامین مالی هزینه‌های گروه عاملیت توسعه و مشارکت در تامین هزینه‌های برنامه‌های عمل توسعه خوشه‌های فرش دستباف، حمایت از استقرار خدمات‌دهندگان توسعه‌ای کسب‌وکار فرش دستباف و صنایع وابسته در مراکز خدمات توسعه کسب‌وکار با هماهنگی اداره‌های فرش سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استان‌ها از سوی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران تعهد شده است.
نجفی گفت: در اختیار قرار دادن فضای کارگاهی و زیرساخت‌های مناسب در نواحی و شهرک‌های صنعتی برای ذی‌نفعان خوشه‌های فرش دستباف کشور مطابق با شیوه‌نامه‌های موجود نیز جزو تعهدات سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران است.
این سازمان همچنین ایجاد مجتمع‌های کارگاهی فرشبافی مستقر در نواحی و شهرک‌های صنعتی با استفاده از خدمات صندوق ضمانت سرمایه‌گذاری صنایع کوچک بر اساس شیوه‌نامه‌های موجود، ارسال گزارش‌های مطالعات شناختی و اجرای برنامه‌های عمل پروژه‌های توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور و همچنین طرح‌های مطالعاتی انجام‌شده در تامین مواد اولیه، ارتقای توان طراحی، ارتقای فناوری و تولید، توسعه منابع انسانی، توسعه بازاریابی به مرکز ملی فرش، حمایت از اجرای پروژه‌های تبلیغاتی فرش دستباف با هماهنگی مرکز ملی فرش ایران و انتقال تجربه‌های توسعه خوشه‌ای به مرکز ملی فرش ایران را تعهد کرد.

برنامه‌ریزی برای مقابله با تحریم فرش
به گزارش «گسترش صنعت» به منظور گسترش همکاری‌های علمی، پژوهشی و اجرایی در زمینه توسعه خوشه‌های فرش دستباف کشور و استفاده بهینه از منابع، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های طرف‌ها، تفاهمنامه‌ای بین مرکز ملی فرش ایران و سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران بسته شد.
فرشته دستپاک، رئیس مرکز ملی فرش ایران در این مراسم گفت: فرش دستباف ایرانی از هفته‌های گذشته از سوی امریکا با تحریم روبه‌رو شده است. اما با برنامه‌ریزی می‌توانیم این صنعت و بافندگان آن را مورد حمایت قرار دهیم.
دستپاک ادامه داد: به طور متوسط ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان سرمایه‌گذاری برای ایجاد یک شغل در کشور نیاز است، اما هنر- صنعت فرش دستباف را می‌توان با سرمایه‌ای نزدیک به ۵ تا ۲۰ میلیون تومان راه‌اندازی کرد. رئیس مرکز ملی فرش ایران گفت: ۳۰ درصد صادرات کشورمان در سال‌های گذشته به امریکا انجام می‌شد که با شرایط جدید، این بازار از دست رفته است، البته فرش ایران در همه دنیا شناخته شده است و ما می‌توانیم با کمک پیشکسوتان این عرصه بازارهای صادراتی بیشتری برای توسعه صادرات فراهم کنیم.

 توسعه خوشه‌های فرش دستباف
حمایت از توسعه بازارهای هدف صادراتی خوشه‌های فرش دستباف، حمایت از توسعه فناوری، عارضه‌یابی و توانمندسازی ذی‌نفعان خوشه‌های فرش دستباف و توانمندسازی بنگاه‌ها در زمینه صادرات و در نهایت حمایت از شکل‌گیری و توسعه شبکه‌ها و کنسرسیوم‌های صادراتی در خوشه‌های فرش دستباف از جمله اموری است که در اجرای طرح توسعه خوشه صنعتی فرش دستباف اجرایی می‌شود.
 از این رو، استفاده از توان فنی و اجرایی گروه‌های توسعه خوشه‌های فرش و دعوت از شرکت شهرک‌های صنعتی استانی و عامل توسعه خوشه فرش استانی برای حضور در جلسه‌های کمیته فرش استان‌ها و جلسه‌های مرتبط با فعالیت‌های مشترک در اجرای طرح توسعه خوشه فرش هدف‌گذاری شده است.