گروه صنعت: آغاز برداشت لیموترش در باغهای جنوبی کشور و همچنین، رونق صنعت آبلیمو، بازار مصرف این محصولات را داغ کرده است. این فضا برای سودجویان در فروش آبلیموهای تقلبی یا بدون کیفیت نیز فراهم شده است.
این در حالی است که به گفته مسئولان، سازمان استاندارد نظارت جدیدی برای استاندارد آبلیموها تدوین کرده که به احتمال از مرداد جاری قابل اجرا خواهد بود. کارشناسان نیز انتظار دارند این تغییر استانداردها به نفع تولید باشد و دشواریهای تولید را بیشتر نکند. اکنون کمتر از ۲۰ برند معتبر تولیدکننده آبلیمو در کشور زیر نظر انجمن صنعت آبلیمو هستند و بقیه تولیدکنندگان صنفی یا زیرپلهای هستند.
یکی از شاخصهای رشد و توسعه، استاندارد است. بر این اساس، رشد این شاخصها نشان از بهبود وضعیت تولید نیز دارد. به گفته کارشناسان، استانداردهای صنایع غذایی در سالهای گذشته تغییرات بسیاری داشته که این موضوعها باعث رشد شاخصهای کیفی تولید میشود. همچنین، باید در نظر داشت که اگر تولید محصولات صنایع غذایی به استانداردهای جهانی برسد، ایران میتواند محصولات تولیدی داخل را به بسیاری از کشورهای اروپایی و پیشرفته صادر کند.
اما رعایت استانداردهای تولید یکی از دشواریهای تولید محصول است. استانداردهای تولید محصولات صنایع غذایی پیچیدگیهایی دارد که تولیدکنندگان موظف به رعایت آنها هستند. باید در نظر داشت که رشد شاخصهای استاندارد به کیفیت تولید کمک میکند و بر این اساس، نیاز به رشد این شاخصها احساس میشود.
تغییر به نفع تولید
کاوه زرگران، دبیرکل کانون انجمنهای صنایع غذایی ایران در گفتوگو با «گسترش صنعت» اظهار کرد: ۳ شیوه تولید آبلیمو در بسیاری از کشورهای دنیا وجود دارد و تولیدکنندگان براساس آنها به تولید این محصولات میپردازند اما در ایران متاسفانه یک شیوه به رسمیت شناخته نمیشود. زرگران ادامه داد: اکنون بیشتر کشورها ۳ نوع آبلیمو تولید میکنند که شامل آبلیموی طبیعی(ارگانیک)، عصاره(کنسانتره) و شیمیایی (فرمولاسیون) میشود. این ۳ نوع آبلیمو باید با برچسبهایی از یکدیگر جدا شود و مشتری بتواند تشخیص دهد که چه محصولی را مصرف میکند. در این صورت مشکلی وجود ندارد. دبیرکل کانون انجمنهای صنایع غذایی ایران با بیان اینکه سال گذشته برخی بازنگریها در فرمولاسیون تولید آبلیمو شد اما متاسفانه به بهبود روند تولید کمکی نکرد، گفت: «باید در نظر داشته باشیم که تعیین استاندارد برای فرمولاسیون مواد غذایی به واقع کار دشواری است. با این حال، نباید شیوههایی را به کار گرفت که نتیجه آن در بسیاری از کشورها منفی بوده است. زرگران با اشاره به تغییر استانداردهای تولید آبلیمو گفت: امیدواریم این استانداردها به نفع تولید باشد.
نبود نظارت بر تولید آبلیمو
آبلیمو در ایران جدا از تعداد انگشتشمار کارخانههای صاحبنام در سایر واحدهای تولیدی و صنفی نیز تهیه میشود. همچنان کارخانههای غیرمجاز برای تولید آبلیمو اقدام میکنند که راه تشخیص معتبر بودن آبلیموهای بستهبندی شده از روی برچسب آنها باتوجه به درج علامت سازمان غذا و دارو و استاندارد روی شیشه محصول مشخص میشود. رویا جعفریشاهی، دبیر انجمن صنعت آبلیمو با بیان اینکه محصول کارخانههایی که زیر نظر انجمن صنعت آبلیمو فعالیت میکنند، مورد تایید است، به ایسنا گفت: نظارتهای بسیار شدید و پروتکلهای جدید سازمان غذا و دارو و سازمان استاندارد در حال انجام است. نماینده سازمان استاندارد و نماینده سازمان غذا و دارو و نمایندگان انجمن به کارخانههای شهرها و استانها مراجعه و از تولیدات آنها نمونهبرداری میکنند. همچنین سازمان استاندارد نظارت جدیدی برای استاندارد آبلیموها تعریف کرده که به احتمال زیاد از مرداد اجرایی میشود. جعفری درباره فعالیت مغازههایی که در سطح شهر چند سالی است لیمو آبگیری میکنند، تصریح کرد: به طور کل خریداری این نوع آبلیموها را رد میکنیم چراکه ضمانتی بر سلامت آنها وجود ندارد. دبیر انجمن صنعت آبلیمو افزود: بر فعالیت این تولیدکنندگان نظارت نمیشود. به طور معمول داخل دستگاههای آبگیری این واحدها پر از کپک و مخمر است، چون این دستگاهها یا به خوبی شسته نمیشوند یا اینکه دیربهدیر شستوشو میشود. همچنین مشخص نیست شرایط شستوشوی لیموها که چندین مرحله از باغ تا بازار دستبهدست میشود، چگونه است. جعفری تصریح کرد: نحوه نگهداری ظرفهای مورد استفاده برای آبلیمو، در این واحدها مناسب نیست و گاه مشاهده میشود که در معرض نور آفتاب هستند. در صورتی که این ظرفها وقتی در معرض نور آفتاب قرار میگیرند سبب سرایت میکروب از پت به آبلیمو شده و آن را ناسالم و آلوده میکند. از سوی دیگر، بیشتر پتها که لیمو و آبلیمو در آن نگهداری میشود بازیافتشده است که مشخص نیست از کجا آمده و قبلا در آنها چه نگهداری میشده است. وی درباره نبود نظارت بر این واحدهای تولیدکننده چنین اظهار کرد: مسئولیت نظارت، در قبال کسانی است که برای تاسیس کارخانه و اشتغالزایی اقدام میکنند و مجوزهای تولید از وزارت بهداشت و استاندارد دارند. به گفته دبیر انجمن صنعت آبلیمو، کارخانههای معتبر تولید آبلیمو به این صورت نیستند و نظارت کامل بر خط تولید آنها اعم از شسته شدن لیموها، شستوشوی مرتب دستگاهها، شستوشوی شیشههایی که قرار است آبلیمو داخل آنها ریخته شود و سپس استرلیزه شدن دستگاهها و شیشهها انجام میشود. در کارخانهها اگر شیشهها شسته نشود و در ارزیابی محصول، میکروب مشاهده شود پروانه آنها باطل خواهد شد.جعفری درباره افزودنیهای مجاز به آبلیموها گفت: کارخانهها میتوانند از مقداری مواد نگهدارنده بهره بگیرند که هیچ ضرری هم برای سلامت ندارد زیرا فقط برای ماندگاری بیشتر آبلیمو استفاده میشود که مقدار و نوع آن از سوی سازمان استاندارد مشخص شده است. وی درباره بازار تولید، صادرات و واردات آبلیمو تاکید کرد: با توجه به افزایش نرخ مواد اولیه و موارد جانبی مثل در، شیشه و برچسب، دستمزد کارگر و میزان تولید کاهش یافته است. از طرف دیگر، سازمان حمایت و تعزیرات اجازه افزایش نرخ آبلیموهای طبیعی و باکیفیت را نمیدهند که باعث شده بسیاری از کارخانهها تولید خود را متوقف کنند. همچنین، با توجه به اینکه استفاده از آبلیمو در ایران رایج است و کشورهای دیگر لیموترش مصرف میکنند، صادرات این محصول محدود و فقط به چند کشور حوزه خلیجفارس همچون امارات، قطر، عمان، افغانستان و باکو است. جعفری یادآور شد: واردات آبلیمو نداریم و گاه لیمو وارداتی در بازار مصرف مشاهده میشود که واردات آن ممنوع و به صورت قاچاق از کشورهای افریقایی است.
چالش موازیکاری صنفی و صنعتی
در این بین، برخی معتقدند که فعالیت واحدهای صنفی متخلف باعث اختلال در فعالیتهای صنعتی شده است تا جایی که مصرفکننده به دنبال نرخ کمتر به سمت استفاده از آبلیموهای تهیهشده در واحدهای صنفی میرود که دارای استانداردها و الزامات تولید نیستند؛ این امر بر بیاعتمادی به تولید داخلی اثرگذار بوده و باعث فشار بیشتر مسئولان به تولیدکنندگان صنعتی میشود. علیرضا ورسه، کارشناس صنعت در گفتوگو با «گسترش صنعت» با اشاره به افزایش کیفیت دستگاههای آبلیموگیری و آبغورهگیری گفت: دستگاههایی که در گذشته در این زمینهها کاربرد داشتند چندان مرغوب نبودند اما هماکنون جنس بیشتر دستگاههای موجود در بازار استیل است. از این رو، کیفیت آبلیموها افزایش یافته است. با این حال، فعالیت برخی واحدهای صنفی و آبلیموگیریها باعث بیاعتمادی مصرفکننده شده است.وی درباره تفاوت درجه کیفی دستگاههای آبگیری میوهها تصریح کرد: درجه کیفی این دستگاهها متفاوت است و اگر از نوع استیل ۳۱۴ و ۳۱۶ باشد به هیچ عنوان اسید آبلیمو و آبغوره باعث زنگزدگی ظرفهای مورد استفاده برای آبلیمو و آبغوره نمیشود. ورسه تصریح کرد: برخی میگویند گاه مشاهده میشود ۵۰۰ تن آب را با اسیدسولفوریک مخلوط و با افزودن مواد دیگر آن را به آبلیمو تبدیل کردهاند، اما زمانی که این افراد با آبروی قشری که سالها است زحمت کشیدهاند، بازی میکنند باید از خود بپرسند که آیا تاکنون خط تولید آبلیمو را دیدهاند؟ این تولیدکننده ادامه داد: پایه لیموترش بر اسیدسیتریک است، نه اسید سولفوریک. اگر یک قطره اسیدسولفوریک را روی کفشی بریزند آن را میسوزاند، پس چگونه ما از اسیدسولفوریک آبلیمو درست کردهایم و مردم هنوز زندهاند؟!
تغییرهای پیدرپی و بینتیجه
مجید کلانتریداریان، تولیدکننده آبلیمو با اشاره به اینکه برخی واحدهای تولیدی برای تولید آبلیمو در کشور مشکلات بسیاری ایجاد کردهاند نیز به «گسترش صنعت» گفت: در دو سال گذشته شاخصهای کنترل کیفیت و استاندارد آبلیمو بارها تغییر کرد. با این حال، هنوز در تعریف این استانداردها مشکلاتی وجود دارد که باعث ورود هجمههای بسیاری به تولیدکنندگان شده و در نتیجه برخی واحدهای تولیدی معتبر ورشکسته شدهاند.کلانتری ادامه داد: برخی واحدهای تولیدی مشکلاتی را برای این صنعت به وجود آوردهاند و نهادهای نظارتی نیز گاهی به این مشکلات دامن میزنند. نهادهای نظارتی و سازمانهایی که در تولیدات صنایع غذایی نقش حاکمیتی دارند هنوز نتوانستهاند به استاندارد واحد دست یابند و این موضوع باعث میشود تولیدکنندگان نیز در این فضا نتوانند به تولید این محصولات در آرامش ادامه دهند. به گفته این تولیدکننده، مصرفکننده به دنبال نرخ کمتر است. در برخی موارد نیز توجهی به کیفیت ندارد. این امر باعث میشود تولیدکنندگان معتبری که آبلیموی طبیعی تولید میکنند هم دچار بدبینی شوند.
سخن آخر
در شرایط کنونی با وجود مشکلات تولیدکنندگان در تهیه ظرف بستهبندی بهتر است هر تغییری در زمینه تولید با نظرخواهی از تولیدکنندگان و بررسی همه جوانب باشد. نهادهای دولتی باید برای ارتقای سطح سلامت تغذیه در جامعه به منظور ایجاد تغییرات و نظارت در اجرا اقدام کند. در کشورهای اروپایی و امریکایی واحدهای تولیدی براساس قوانین کمیسیون بینالمللی تعیین مقررات صنایع غذایی، وابسته به سازمان کشاورزی ملل متحد(کدکس المانتاریوس) تولید میکنند.
بر این اساس، شیشههای آبلیمو حاوی مقدار مشخصی از عصاره لیمو، اسیدسیتریک و نگهدارندههای مجاز است. آنچه در زمینه تولیدات کشورهای اروپایی و امریکایی اهمیت دارد این است که آبلیمو در این کشورها به عنوان چاشنی تولید میشود اما در ایران این موضوع هنوز مشخص نیست. یکی از بزرگترین موضوعهایی که میتواند به تولید آبلیمو در کشور کمک کند این است که سازمانهای حاکمیتی در تولید صنایع غذایی ابتدا بپذیرند که آبلیمو در کشور ما به عنوان چاشنی استفاده میشود، نه نوشیدنی. با تغییر استانداردهای تولید آبلیمو، تولید این محصول به شاخصهای جهانی نزدیک میشود. همچنین، بر تنوع تولید تاثیر بسیاری خواهد داشت.
