زینب عبدی: این روزها در حالی نقدینگی سرگردان در بازارهای ارز، سکه، خودرو و مسکن موجهای بلند میزند که صنایع کوچک و متوسط به دلیل نبود نقدینگی تا ۳۰ درصد از ظرفیت اسمی مشغول به کار هستند.
کارشناسان بر این باورند که صنایع کوچک و متوسط از نظر نیاز به سرمایه کم برای راهاندازی ویژگی مثبتی دارند اما از همین نظر بسیار آسیبپذیرند به طوری که نبود منابع مالی این بخش از صنعت را به تعطیلی میکشاند. از سوی دیگر، برخی معتقدند نبود مدیریت باعث میشود تا نقدینگی در صنایع کوچک و متوسط به چالش تبدیل شود و این صنایع بهطور عمده به صورت خانوادگی اداره میشوند، به همین دلیل دانش مدیریتی درست بر هزینهکرد منابع و تامین نقدینگی ندارند. در عین حال، بیشتر این بخش از صنعت در مجموعه شهرکهای صنعتی مستقر است. از این رو، مسئولان برای تامین منابع نقدی این بخش از صنعت و برگزاری دورههای آموزشی بستههای حمایتی در نظر گرفتهاند.
نسرین مصدقصدقی، کارشناس صنایع کوچک در گفتوگو با «گسترش صنعت» مشکلات تولید را سهلایهای عنوان کرد که لایه نخست آن از سوی دولت و نهادهای حاکمیتی قابل رفع است و لایه دیگر آن نبود ارتباط بینبنگاهی است که از طریق توسعه پیمانکاری فرعی قابل رفع است. اما لایه سوم مشکلات تولید، درونبنگاهی است به نحوی که صنایع کوچک و متوسط برای رفع این موضوع به حمایتهای شرکت شهرکهای صنعتی نیاز دارند. از این رو، دورههای آموزشی با پرداخت ۸۰ درصد هزینهها برای توانمند شدن این بخش از صنایع در حال برگزاری است.
مصدقصدقی ادامه داد: برای انتقال فناوری در جهت توسعه دانش و فناوری صنایع کوچک و متوسط نیز در مجموعه شهرکهای صنعتی کمک بلاعوض و... در نظر گرفته شده و در حال انجام است. با این حال، باید توجه داشت تامین نقدینگی مورد نیاز صنایع با افزایش فروش محصول محقق میشود و توسعه صادرات در این جهت کمککننده است. بنابراین، ایجاد کنسرسیومهای صادراتی برای رفع این موضوع در دستور کار مجموعه شهرکهای صنعتی قرار گرفته است زیرا قدرت چانهزنی و رقابتپذیری محصولات صنایع کوچک با ایجاد کنسرسیومهای صادراتی در بازارهای جهانی افزایش مییابد.
این کارشناس صنعتی بر این باور است که جدای از مشکلات مالی گریبانگیر این صنعت، مشکلات دیگری نیز در حاشیه این موضوع تامین مالی وجود دارد به طوری که ارتباط بینالمللی و شرایط حضور صاحبان صنایع کوچک در بازارهای بینالمللی به همراه تبادل پول نیز به سایر مشکلات افزوده است.
زیرساخت یا منابع مالی؟
با این حال، برخی دیگر از صاحبنظران معتقدند مشکل امروز صنعت، منابع مالی و نقدینگی و حتی زیرساختها نیست بلکه مشکل اصلی تولید، نبود مدیریت است.
شاهپور قنبری، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی استان تهران در گفتوگو با «گسترش صنعت» تاکید کرد: مشکل اصلی تولید به طور کلی در هر رسته صنعتی، نبود مدیریت است و نمیتوان گفت مشکل اصلی تولید نبود زیرساخت یا منابع مالی است. به عنوان مثال، چرا یک واحد لبنی اکنون تعطیل است و عامل آن را نبود بازار و سرمایه در گردش عنوان میکند اما واحدهای دیگری در صنایع لبنی هستند که علاوهبر فروش در بازارهای داخلی به کشورهای دیگر نیز صادرات دارند؟
به گفته قنبری، سوءمدیریت است که مشکل سرمایه در گردش ایجاد میکند. سوءمدیریت است که نرخ تمامشده رقابتی نمیشود و محصولی در بازار فروخته نمیشود. اگر روشهای نوین مدیریتی بر بیشتر واحدهای صنعتی حاکم شود، بسیاری از مشکلات حل میشود. وی به تامین نقدینگی مورد نیاز از منابع بانکی اشاره و اظهار کرد: نرخ سود تسهیلات توجیه اقتصادی ندارد و تولیدکنندگان از دریافت وام بانکی با بهره ۱۸ درصدی استقبال نمیکنند اما روشهای مختلف تامین مالی نیز وجود دارد. اکنون تامین مالی محدود به بازار پول نیست.
باید از ظرفیتهای بازار سرمایه در تامین مالی صنایع کوچک و متوسط نیز بهره برد. در واقع، باید از بازار پول به سمت بازار سرمایه کوچ شود که نرخ سود آن کمتر و توجیه اقتصادی آن برای صنایع کوچک و متوسط بالاتر است.
بازار حرف اول و آخر را میزند
برخی کارشناسان معتقدند در طول سالهای گذشته همواره عادت کردهایم مهمترین مشکل، منابع مالی تلقی شود.
محمدحسین مقیسه، مدیرعامل صندوق ضمانت سرمایهگذاری صنایع کوچک در گفتوگو با «گسترش صنعت» بیان کرد: هر چند تامین مناسب منابع مالی به عنوان یکی از مسائل مهم برای فعالیت واحدهای صنعتی در نظر گرفته میشود اما در شرایط فعلی اقتصاد کشور، بازار حرف اول و آخر را میزند و تنها به بازار ایران محدود نیست.
مقیسه ادامه داد: اگر سیر اتفاقها و تحولها را در ۲ تا ۳ دهه گذشته مورد بررسی قرار دهیم، متوجه میشویم بازار و رقابت در تمامی کشورهای دنیا دچار تغییر شده و اگر یک فعال اقتصادی بتواند کالایی را با کیفیت مطلوب تولید کند، بازار داخلی و خارجی نیز برای آن ایجاد میشود.
مدیرعامل صندوق ضمانت سرمایهگذاری صنایع کوچک تاکید کرد: توان تولیدی کشور در سالهای گذشته بهبود یافته و از لحاظ فنی و علمی شاهد پیشرفت جایگاه واحدهای تولیدی و محصولاتی هستیم که روانه بازار میشوند. مشکل کنونی بازار مصرف است. بنابراین، مهمترین اقدامی که باید در دستور کار قرار گیرد این است که مشکل بازار واحدهای تولیدی کوچک و متوسط حل شود و در کنار آن به فضای رقابتی توجه کنیم.
مقیسه با بیان اینکه یکی از شاخصهایی که میتواند کالاهای تولیدی را رقابتپذیر کند، کیفیت کالا است، افزود: متاسفانه در یک دهه گذشته اتفاق خاصی در زمینه نوسازی و بهسازی تجهیزات و ماشینآلات واحدهای تولیدی رخ نداده و به صورت کلی تولیداتی که روانه بازار میشود، از طریق تجهیزاتی است که بیش از یک دهه عمر دارند. این در حالی است که لزوم نوسازی و توسعه صنایع نوین در کشور احساس میشود و با این سیاست میتوان بسیاری از مشکلات موجود و پیشرو را برطرف کرد.
مدیرعامل صندوق ضمانت سرمایهگذاری صنایع کوچک تصریح کرد: در دنیایی که پیشرفت فناوری به صورت لحظهبهلحظه رخ میدهد، نمیتوان با تجهیزات ۲۰ سال قبل در صنعت رقابت کرد و نهتنها در بازار خارجی بلکه در بازار داخلی نیز با مشکل روبهرو خواهیم شد. بر همین مبنا، وزارت صنعت، معدن و تجارت باید در بخش واحدهای صنعتی خرد و متوسط حمایتها را به سمت و سویی ببرد که این واحدها بازار مصرف دارند و بخشی از تسهیلات را به مسیر نوسازی تجهیزات و ماشینآلات سوق دهد تا بتوانیم توان تولیدی خود را افزایش دهیم.
مقیسه همچنین گفت: در زمینه نوسازی و بهسازی صنایع مسئلهای که از سال گذشته وجود داشت این بود که واحدهای تولیدی رغبت چندانی نسبت به دریافت تسهیلات در نظر گرفته شده در این بخش نداشتند.
مدیرعامل صندوق ضمانت سرمایهگذاری صنایع کوچک افزود: موضوع بعدی نگاه بخشی است و اگر بررسیهای لازم در دستور کار قرار گیرد، متوجه خواهیم شد منابع تزریقشده و استفادهشده از سوی بنگاههایی مدنظر قرار گرفته است که از بازار منطقی برخوردارند و با ظرفیتهای بالاتر از ۵۰ درصد فعالیت میکنند.
از این رو، فعال اقتصادی به مسئله بازپرداخت تسهیلات بانکی توجه میکند و اگر بر مبنای محاسبات متوجه شود که از بازار مصرف مناسب پس از نوسازی تجهیزات برخوردار خواهد بود، به طور قطع در جهت دریافت این منابع مالی گام برمیدارد.
سخن آخر
از سال گذشته برای تامین منابع مالی صنایع کوچک و متوسط از طریق عرضه سهام در بورس اقدام شده است اما این صنایع به دلیل مدیریتهای خانوادگی صورتهای مالی شفاف و مورد تایید ندارند.
با این حال، تعدادی از واحدهای صنعتی کوچک و متوسط توانستهاند با تهیه صورتهای مالی شفاف سهام خود را در بورس کالا عرضه کنند. این روش باید با ابزارهای تبلیغاتی و آگاهیرسانی به عامه مردم در جهت جمعآوری و هدایت مناسب نقدینگی سرگردان عمومی به کار گرفته شود.
