فاطمه امیراحمدی: بازارهای جهانی منبعی برای درآمدزایی هر کشوری است که برای بهدست آوردن سهم بیشتر رقابت سختی بین آنها وجود دارد. خودرو، از جمله صنایعی است که بر سرانه تولید ناخالص داخلی تاثیر بسزایی دارد.
از این رو، ضروری است صنعت خودرو کشور سهم بازارهای جهانی خود را افزایش دهد یا بر اساس یکی از اهداف مورد نظر حداقل تبدیل به هاب منطقه شود.
در این گزارش «گسترش صنعت» دیدگاه کارشناسان اقتصادی و صنعتی را جویا شده است که به مولفههای کیفیت و نرخ رقابتی در کنار تنوع اشاره شد.
در ادامه «گسترش صنعت» به سراغ امین دلیری، کارشناس ارشد اقتصاد و مدرس دانشگاه خوارزمی رفت و درباره چالشهای پیش روی صادرات و راهکارهای برونرفت از آن با وی گفتوگو کرد که در ادامه میخوانید:
برای تقویت بازار صنعت خودرو بهویژه در امر صادرات اینکه ایران بتواند حداقل به هاب منطقه تبدیل شود چالشهای پیش روی آن چیست؟
صنعت خودرو در ایران گرچه پیشینهای چنددههای دارد اما در مقایسه با توسعهیافتگی و گسترش فناوریهای نوین خودروسازی از خودروسازان سایر کشورها فاصله زیادی دارد.
مشکلات ناشی از نبود یک برنامه راهبردی توسعهای در این صنعت از طرف دولتها، مجالس تقنینی و بخش خصوصی در سالهای قبل و بعد از انقلاب اسلامی بوده است.
در حالی که گفته میشود این صنعت بعد از صنعت نفت به عنوان بزرگترین صنعت کشور مطرح است اما در مقایسه با خودروسازان مطرح جهان پیشرفت قابل توجهی نکرده و نتوانسته سهمی از بازارهای جهانی را با توجه به فرصت این صنعت از آن خود کند.
عقبماندگی صنعت خودرو کشور به چه دلایلی برمیگردد؟
ابتدا پایین بودن سطح نوآوری و ارتقای فناوری در طراحی ساخت است.
پایین بودن کیفیت و بیتوجهی به آن در مقاطع مختلف به علت وجود شرایط غیررقابتی در بازار داخلی نیز علت دوم این مسئله است.
مسئله سوم بیتوجهی به ایمنی خودروها، وضعیت نامطلوب مصرف سوخت، زیبایی و در نهایت، نبود تغییر و تحول در طراحی و ساخت خودروهای تولیدشده قدیمی بدون در نظر گرفتن اتفاقهای بهروز در نوآوری صنایع خودرو در جهان است.
همچنین، اثرگذاری سیاستهای مقطعی کشور برای حل بحرانهای حادث شده مانند تغییرات و نوسانهای نرخ ارز، وضع تعرفهها، نقدینگی، تنگنای مالی، سرمایهگذاری، ایجاد ظرفیت و تغییر در طراحی به منظور بهروز کردن ساخت خودرو با انتظارات بازارهای داخلی و خارجی و اثرات مالی و پولی تاثیرگذار بر روند تولید، وضع عوارض مختلف بر تولید و مصرف خودرو، میتواند به عنوان سیاستهای بازدارنده در توسعه صنایع خودرو عمل کند. چه بسا تاکنون تاثیرات نامطلوبی بر این صنعت داشته است.
مشکلاتی که صنایع خودرو در ماههای گذشته با آن روبهرو شده است گرچه به عنوان چالش مطرح میشود اما تحولات اخیر را میتوان فرصت هم تلقی کرد.
بنابراین، خودروسازان باید از فضای به وجود آمده که هم دولت و مجلس شورای اسلامی توجه خود را به آن معطوف کردهاند برای تقویت و بهبود سطح فناوری و نوآوری صنایع خودروسازی استفاده کنند.
خودروسازان باید از ظرفیتهای موجود کشور برای تقویت و ارتقای سطح فناوری و نوآوری استفاده کنند.
صنعت خودرو کشور چگونه میتواند از تحولات بینالمللی که در حال رخ دادن است به نفع خود بهره ببرد؟
در این راستا، نخست شریکان تجاری و سرمایهگذاران که رغبت و قصد خود را در شرایط سخت تحریم، ادامه همکاری با ایران قرار دادهاند، با سرمایهگذاری مشترک در طراحی و ساخت میتوانند نیمی از تولید را برای مصرف داخلی و نیمی دیگر برای صادرات در نظر بگیرند. این شریکان در بلندمدت موجب انتقال فناوری در طراحی و ساخت خودرو برای خودروسازان داخلی خواهند شد.
دوم اینکه ساخت خودروهای داخلی باید با تکیه بر قطعهسازان ماهر که تاکنون از نظر کیفیت و دقت امتحان خود را پس دادهاند، متمرکز شود و تنها برای برخی از قطعات که هنوز فناوری ساخت آن در داخل فراهم نیست با خودروسازان کشورهای مطرح خارجی که از برنامههای تحریم پیروی نمیکنند وارد مذاکره شده و نسبت به خرید قطعات مورد نیاز مانند گیربکس، برخی از قطعات موتور و برخی از آپشنها که به زیبایی خودرو کمک میکنند، اقدام شود. همچنین، نرخ و کیفیت حرف نخست را در بازار رقابتی داخلی و خارجی میزند. خودروسازان باید به طور مرتب بدون وقفه در پایین آوردن نرخ تمام شده خودرو و بالا بردن کیفیت ساخت خودروهای داخلی همت گمارند.
به سودهای کوتاهمدت توجه نکنند حتی اگر تا مدتی به صورت سربهسر عمل کنند اما برنامههای راهبردی توسعهای خود را با جدیت دنبال کنند، میتوانند عقبماندگیهای گذشته را جبران کنند. زمانی که کره جنوبی بر اساس برنامههای پنج ساله توسعه خود توانست از مزیت نسبی اول یعنی رونق دادن به صنعت نساجی با رویکرد بهرهگیری از امکانات داخلی برنامه توسعه اول خود را شروع کند، در برنامه ۵ ساله آخر خود که به صنایع خودروسازی معطوف شده بود توانست پس از ۲۵ سال به اهداف بلندمدت خود دست یابد. دولت و مجلس شورای اسلامی باید سیاستهای حمایتی هدفمند خود را در صنایع خودروسازی جهت داده و با تنظیم تعرفه واردات با هدف رقابتی کردن صنایع خودروسازی ایران، قسمتی از سود حاصل از وضع حقوق ورودی را صرف سرمایهگذاری و کمک به ارتقای صنایع خودروسازی کنند. این عمل به یک کار مشترک مطالعاتی بین دولت، مجلس و دانشگاهها نیازمند است.
امروز تحولاتی که در بازار خودرو به وجود آمده میتواند یک فرصت و هم به عنوان یک تهدید برای صنایع خودروسازی ایران تلقی شود. فرصت از این جهت که تقاضای ایجاد شده- اثر ناشی از التهابات بازار - را بتوان با برنامهریزی دقیق نسبت به تقاضای اضافی بازار پاسخ درست و مثبت داد و شرایط را برای تحول در صنایع خودروسازی فراهم آورد و از این بازار به عنوان یک فرصت استفاده کرد. تهدید از این جهت که اگر به سودهای آنی و کوتاهمدت توجه شود، به طور قطع پس از مدتی با فروکش کردن تقاضای بازار، خرید خودروهای تولید داخلی کاهش پیدا کرده و از رونق بازار کاسته خواهد شد و ممکن است این فرصت تکرار نشود.
با تمام این مسائل راهکار پیشنهادی شما برای برونرفت از چالشهای موجود بازار خودرو کشور چیست؟
با شناخت آسیبهای جدی که در کمین صنایع خودرو کشور است و نیز فرصت و چالشهای این بازار میتوان به راهکار مناسبی رسید؛ صنایع خودرو باید برای در دست گرفتن بازار داخلی و دستیابی به بازارهای منطقهای و فرامنطقهای به این مسائل توجه کرده و برنامهریزی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت هوشمندانهای را طراحی کند:
۱. متناسب کردن نرخ تمامشده خودرو در مقایسه با کلاسهای مشابه خودروهای خارجی و صرف نظر کردن از سودهای آنی
۲. ارتقای کیفیت و استمرار بدون وقفه آن
۳. نوآوری و ارتقای سطح فناوری روز برای تولید خودرو
۴. طراحی در ساخت خودروها با توجه به شناخت انتظارات بازار و شناخت دقیق آنها
۵. استفاده از امکانات و روابط دوجانبه دولت با کشورهای خارجی در هنگام برگزاری کمیسیونهای مشترک
۶. تکیه به قطعهسازی ساخت داخل و ارتقای کیفیت ساخت آن
۷. رفع نیازمندیهای نقدینگی خودروسازان داخلی از طریق اختصاص تسهیلات بلندمدت و کمکهای مالی
۸. تعدیل عوارضهای مختلف و متعدد بر تولیدات داخلی خودرو به منظور کاهش نرخ تمامشده آن.
