مفهوم دوم دادوستد علمی، یعنی رابطه دادوستدی اطلاعات-اعتبار میان دانشگران در یک اجتماع علمی برقرار است. هر دانشگر کشفیات علمی خود را به دانشگران دیگر که اعضای اجتماع علمی هستند عرضه میکند و در ازای آن دانشگران دیگر اعتبار حرفهای به او میدهند.
دانشگر حق مالکیت فکری بر کشفیات خود دارد. اگر دانشگران دیگر این کشف را به کار ببرند باید از دانشگر کاشف آن یاد کنند. هنگامی که دانشگری به نتایج پژوهشهای دانشگر دیگر ارجاع میدهد رابطهای دادوستدی برقرار شده است. دادوستد علمی ریشه در انگیزههای روانشناختی دانشگران و تمایل آنها به انواع پاداش دارد.
به عبارت دیگر، دادوستد علمی مبتنی است بر عوامل انگیزشی دانشگر، به گونهای که وی انتظار دارد از انجام این دادوستد منافعش بیشتر برآورده شود. با این وصف، تفاوتهای اساسی میان دادوستد علمی و دادوستد اقتصادی وجود دارد که «شی» آنها را برشمرده است.
«شی» در مدل خود از خردگرایی روششناختی، که اقتصاد خرد به طور معمول مثال نوعی آن تلقی میشود، استفاده میکند.
بر این مبنا، پدیدههای اجتماعی در سطح کلان و توده را باید از طریق کنش افراد توجیه کرد، که هر یک به تنهایی یا با یکدیگر در پی منافع خود هستند و کنشهای آنها را باید بخردانه دانست. رهیافت گزینش بخردانه به علم رهیافتی است که دانشگر را به عنوان یک فرد خردگرا فرض نخست تحلیل میداند.
به واسطه این رهیافت کوشش میشود نهادهای علمی یا پدیدههای دیگر علمی در جامعه با استفاده از مفهوم دانشگر و انگیزهها و کنشهایش توضیح داده شود و چارچوب مناسبی ارائه شود برای پل زدن میان علم در سطح کلان و کنش علمی در سطح خرد.
رضا منصوری، عضو هیاتعلمی فرهنگستان علوم است. او در سالهای ۸۴-۱۳۸۰ معاونت پژوهشی وزارت علوم را برعهده داشت. منصوری به تازگی یادداشتهایی را پیرامون علم منتشر کرده است.
«گسترش صنعت» چهارشنبهها آخرین دستاوردهای وی را بازنشر میدهد.
رضا منصوری - عضو هیاتعلمی فرهنگستان علوم
