امیر مهرزاد: کاهش تقاضا در بازار پدیدهای بود که در سالهای گذشته به عنوان عامل اصلی رکود در صنایع کشور معرفی شد. بر اساس تجربهای که ایران از رکود تورمی دارد، کاهش تقاضا ایران را به سمت رکود اقتصادی و تولیدی هدایت میکند.
در ماههای گذشته به دلیل فضای روانی جامعه عدهای تلاش کردند تا برخی از کالاها را برای مدتی طولانی تامین کنند. به عبارت دیگر، محصولات مورد نیاز را در حجمی بیش از حالت عادی خریدند. این موضوع که پیش از این نیز مورد توجه فعالان و تحلیلگران اقتصادی قرار گرفته بود، باعث شد تا برخی کالاها در بازار کمیاب شود. علاوهبر کمیاب شدن این کالاها که بیشتر در دسته مواد غذایی مدتدار هستند، محصولاتی مانند لوازم خانگی و خودرو نیز در ماههای گذشته کم حرف و حدیث نداشتند. به سخن دیگر، در حوزه محصولات مورد نیاز جامعه دو ماه گذشته طوری سپری شد که برخی از محصولات مورد نیاز تولید نشد و برخی از محصولات در خانهها دپو شد.
کارشناسان اقتصاد معتقدند این شیوه عملکرد باعث میشود تقاضا در ماههای آینده کاهش یابد. کارخانههای لوازم خانگی که امروز تولید را به دلیل شرایط جهانی متوقف کردهاند، به زودی وارد چرخه تولید نمیشوند. علاوهبر این، بخشی از محصولات مورد نیاز جامعه امروز بیش از میزان مصرف عادی در خانهها وجود دارد. این دو موضوع در کنار یکدیگر شرایط بازار و تولید را با خطرهای جدیتری روبهرو میکند؛ خطری که برخی از کارشناسان اقتصاد با عنوان زمینههای بازگشت رکود اقتصادی از آن یاد میکنند.
تولیدکننده معجزه نمیکند
آرمان خالقی، عضو هیاتمدیره خانه صنعت، معدن و تجارت گفت: با توجه به اینکه نخستین واکنش مردم در شرایط افزایش قیمتها، افزایش شدید تقاضا و خالی کردن بازار است و این تقاضا مصنوعی است، پیشبینی میشود بازار با یک افزایش و کاهش شدید تقاضا روبهرو شود که البته نشانههای آن دیده شده است.
وی با اشاره به اینکه نرخ مواد اولیه که اساس کار تولید است، افزایش یافته و نباید از تولیدکننده انتظار معجزه داشت، به ایسنا گفت: تولیدکننده نمیتواند با مواد اولیه گران محصول ارزان تولید کند. برای مثال، به دلیل نوسانهای قیمتی که در پتروشیمی، ورق آهن و سایر نهادههای اولیه تولید در تمام بخشها اتفاق افتاده، نمیتوان محصول نهایی را افزایش نرخ نداد.
وی درباره نتیجه این تغییرات بر تقاضا اظهار کرد: با وجود اینکه تقاضا مشکل پیدا کرده نگرانی بیشتر درباره واکنش اقتصادی مردم است؛ چراکه با شنیدن گرانی، نخستین واکنش مردم افزایش شدید تقاضاست و خالی کردن بازار. این افزایش تقاضا مصنوعی است و پس از گذشت حدود دو ماه افت شدید میکند چراکه قدرت خرید مردم در اصل پایین است. بنابراین، پیشبینی میشود بازار با یک افزایش و کاهش شدید تقاضا روبهرو شود که افزایش اکنون دیده میشود زیرا مردم هر چه اندوختهاند را به کالا تبدیل میکنند.
خالقی درباره تاثیر این نوسانهای بازار بر جریان تولید گفت: وضعیت بازار تاثیر خود را بر تولید نیز میگذارد زیرا تولیدکننده نیز ناچار خواهد شد تولید خود را کاهش دهد و در صورت توان، مواد اولیه بیشتری بگیرد چراکه اولویت تولیدکننده این است که تا جایی که میتواند برای خود مواد اولیه دپو کند. این در حالی است که در دنیا همه مواد اولیه را به فروش نزدیک میکنند اما در کشور ما هر کس مواد اولیه دارد، نمیفروشد زیرا نگران جایگزینی آن است و در نتیجه، بهویژه با تغییرات ارزی اخیر با بازاری سردرگم و مبهوت روبهرو خواهیم بود.
وی افزود: علاوهبر این، در دو ماه گذشته شاهد گرانی بودیم که اگر جلوی آن گرفته نشود، گرانی به تورم تبدیل شده و مشکلاتی را ایجاد میکند. افزایش تورم مصرف، تورم تولید و رکود بازار اقتصاد را به سمت رکود تورمی هدایت میکند و این موضوع برای کشور بسیار خطرناک است.
تاثیر افزایش نرخ بر تولید
نوسانهای ارزی که در ماههای گذشته در اقتصاد ایران به وجود آمد سبب شد نرخ نهادههای اولیه تولید با وجود تخصیص ارز دولتی افزایش یابد. در این شرایط تولیدکنندگان نیز مجبور به افزایش نرخ محصولات شدند. در شرایطی که هزینه تولید یا به عبارت دیگر، تورم تولید افزایش مییابد طبیعی است گرانی یا تورم در حوزه مصرف نیز افزایش یابد. به گزارش «گسترش صنعت» در ماههای گذشته برخی از تولیدکنندگان به دلیل غیرشفاف بودن آینده اقتصادی تولید یا به دلیل شرایط جهانی و خروج برخی از شرکتهای خارجی حداقل برای مدتی چرخ تولید را متوقف کردهاند. البته با توجه به سیاست جدید ارزی دولت و بر اساس آن، بازار ثانویه ارز دولت امیدوار است که بازار ارز به تعادل و ثبات بهتری دست یابد. با این حال، ایجاد ثبات نسبی امری نیست که در این شرایط بتوان به طور قطع درباره آن اظهار نظر کرد. در این شرایط بسیاری از تولیدکنندگان ترجیح دادهاند تا مدتی تولید را متوقف کنند. این موضوع در آینده باعث میشود کشور با کمبود بیشتر برخی از کالاها روبهرو شود.
بازگشت به ثبات زمان میخواهد
شهاب نادری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در این باره به «گسترش صنعت» گفت: امیدواریم سیاستهای جدید ارزی مشکلات به وجود آمده را برطرف کند اما باید در نظر داشت که رفع این موضوع به زمان نیاز دارد. حذف آثار مخرب نوسانهای ارزی بر تولید موضوعی نیست که به سرعت انجام شود. نادری با بیان اینکه شرایط کنونی به گونهای است که کشور به سمت رکود تورمی حرکت میکند، توضیح داد: دولت در این زمینه میتواند با ارائه برخی سیاستها مانع رکود تورمی شود اما اگر سیاستهای لازم در نظر گرفته نشود، در آینده شاهد رکود تورمی یا رکود در شرایط گرانی خواهیم بود.
این عضو کمیسیون اقتصادی به پرسشی درباره راهکارهای تغییر مسیر تولید، اینگونه پاسخ داد: کشور باید به شرایط گذشته بازگردد. یکی از مهمترین شاخصهایی که در گذشته وجود داشت، همکاری با کشورهای خارجی بود. بر این اساس، در گام نخست همکاریهایی که در گذشته تعریف شده بود باید ادامه یابد. البته این موضوع به معنای این نیست که در عالم سیاست ایران تن به هر خواستهای بدهد تا فقط شرکتهای خارجی بازگردند. در این زمینه باید توافقّهایی شود که اقتصاد ایران آسیب بیشتری نبیند و شرکتهای خارجی نیز با ایران همکاریهای خود را ادامه دهند. نادری با بیان اینکه دولت اکنون باید برنامه مشخصی برای تولید داشته باشد، افزود: کمبود و افزایش نرخ کالاهای استراتژیک در کشور باعث میشود جو تولید و بازار بر هم بریزد. با توجه به اینکه اکنون در این مرحله هستیم خروج از آن و افزایش سطح تولید سیاستی است که میتواند مسیر اقتصاد کشور را از رکود تورمی خارج کند. وی توضیح داد: با این سیاست میتوان به تورم تکرقمی و تقویت تولید دست یافت. هر چند بخش خصوصی امروز بیشترین نقش را در تولید کشور دارد و دولت در این زمینه نقش اجرایی ندارد اما با نظارت و تصویب قوانینی که تولیدکننده را از توقف تولید منع کند، میتوان مانع بروز مشکلات بعدی شد. یکی از خلأهایی که امروز در کشور دیده میشود، ضعف قوانین بازدارنده از توقف تولید است. دولت در این زمینه با همکاری مجلس میتواند تولیدکنندگان را از چنین سیاستهایی دور کند و اقتصاد کشور را به ثبات برساند.
وی افزود: اکنون تولیدکنندگانی که میتوانند تولید را ادامه دهند، دست از تولید برداشتهاند. بدون شک باید با این تولیدکنندگان برخورد شود و حتی میتوان جریمههایی برای این کار در نظر گرفت. تولیدکنندگان نمیتوانند برای کسب سود غیرمنطقی با اقتصاد کشور بازی کنند.
