صفیه رضایی: زمانی فقط درباره ماهیت فناوریهای نوین سخن میگوییم؛ از اینکه چه هستند و چه تاثیری بر بخش صنعت و تولید خواهند داشت.
اما گاهی لازم است دایره دید خود را گستردهتر کنیم و از تاثیری که فناوری بر مجموعه یک جامعه اعم از صنعتی و غیرصنعتی میگذارد، سخن بگوییم. یک مثال واضح برای این توضیح وجود شهرهای هوشمند است؛ شهرهایی که در آن نیروگاههای خورشیدی و بادی وجود دارند. صنایعی هست که مختصات و دامنه مصرف انرژی خود را با انرژیهای پاک تنظیم کردهاند و فناوری در صنعت ساختمانسازی و راهسازی تا جایی پیش رفته است که میتوان به این دسته از شهرها هوشمند و فناورانه گفت. جالب است بدانید در سیاستگذاری شهری و صنعتی نسل نو شهرهای جدید کشور قرار است شهرهایی هوشمند باشند که محیطزیست سالم و سبز، بهینهسازی انرژی، افزایش تابآوری و فناوری ساختمانها، ایجاد خطوط ارتباطی جدید، نیروگاههای خورشیدی و بادی، ساخت و نگهداری راه و سیستم حملونقل هوشمند در آنها لحاظ شود. درحالحاضر ۱۷ شهر جدید در حال ساخت و ۸ شهر در حال مطالعه قرار دارد. بیشتر ۱۷ شهر چندین هدف را در پیش دارند که اجرای طرح کالبدی ملی و توزیع متناسب جمعیت و اشتغال در سطح کشور در ارتباط با هدفهای استراتژیک و محدودیت منابع آب و خاک و انرژی، ایجاد مناطق مسکونی برای کارکنان یک یا چند فعالیت تازه ساخت اقتصادی و جمعیتی و کمک به اجرای کمی و کیفی برنامههای توسعه مسکن و ایجاد تعادل در بازار مسکن از آن جملهاند. در عین حال امکانسنجی ایجاد مجتمعها و شهرکهای موضوعی از قبیل پارک علم و فناوری و شهرک علمی-تحقیقاتی، ورزشی، گردشگری و... در اراضی دولتی برای تنوعبخشی به نقش و عملکرد و غنای هویتی شهرهای جدید نیز در دستور کار قرار داده شده است.
مدیریت مردمی و هوشمند
در گزارش پیشین به گسترش شبکه فیبر نوری و حذف سیمهای خطوط تلفن اشاره کردیم. به نظر میرسد این فعالیتها در راستای شکلگیری مناطق و شهرهایی است که در آنها حداقل مصرف انرژی و بیشترین بازدهی و بهره به ویژه از طریق خطوط اینترنت مد نظر باشد. البته در کنار شکلگیری شهرهای هوشمند سامانه و نرمافزاری برای مدیریت آنلاین شهری ابداع شده که مردم میتوانند در آن اعمال نظر کنند. این سامانه نسل جدیدی از فناوری اطلاعات در مدیریت شهر هوشمند است چراکه امروز، صاحبنظران حوزه مدیریت شهری معتقدند مدیریت متمرکز شهر با شکست روبهرو میشود و آن را بدون مشارکت شهروندان ناموفق ارزیابی میکنند. همچنین عوامل متعددی ماند روند رو به رشد شهرنشینی، گسترش شهرگرایی، پیچیده شدن نظام جامعه شهری و تحقق آرمانهای جامعه دموکراتیک، ضرورت مشارکت فعالانه شهروندان در حل مشکلات، طرحها، برنامهریزیها و تصمیمگیریهای شهری را بیش از پیش نشان میدهد. بهرهگیری از نظرهای شهروندان باعث استفاده از افکار و ایدههای نو خواهد شد که میتواند در حل بسیاری از مشکلات شهر و توسعه شهری، پشتیبان مدیریت شهری شود.
صنایع باید خود را تطبیق دهند
تا اینجای بحث را به خاطر بسپارید؛ ما میخواهیم سوال کنیم که صنایع مختلف در این شهر هوشمند چگونه هستند و آیا ماهیت صنایع ما در برخورد با این فناوریهای نوین تغییر مییابد یا خیر؟ داوود فدایی، استاد دانشگاه صنعتی امیرکبیر در این زمینه به گسترش صنعت میگوید: شهرهای هوشمند یا Smart city در کشور ما نیز وجود دارد و تعدادی در حال شکلگیری هستند. اما باید یک نکته را مورد توجه قرار داد. اینکه ماهیت شهرهای هوشمند بر کاهش مصرف انرژی استوار است و در این حالت اقدامهای صرفهجویانه چندان توجیهی نخواهد داشت. به عبارتی، از آنجا که انرژی به صورت ارزان دراختیار صنایع و دیگر مصرفکنندگان قرار میگیرد، سرمایهگذاری برای هوشمندسازی چندان به صرفه نیست.
وی افزود: کشورهایی که فاقد منابع انرژی هستند بیشتر در راستای ایجاد شهرهای هوشمند تلاش میکنند. با این حال چون در کشور ما تعرفه مصرف انرژی مانند برق کمتر است، به نظر نمیرسد این دسته از شهرها در کشور ما درجه موفقیت بالایی داشته باشند.
در ادامه صحبتهای فدایی، باید گفت شهرهای هوشمند دیگر تخیلی از آینده نیستند. با گسترش اینترنت اشیا و تاثیر آن بر حوزه خدمات، هماکنون شاهد ظهور شهرهای هوشمند هستیم. گفته میشود تا سال ۲۰۲۰میلادی صنعت شهرهای هوشمند بازاری معادل ۴۰۰ میلیارد دلار خواهد داشت که از ۶۰۰ شهر در سراسر دنیا تشکیل میشود. همچنین این شهرها ۶۰ درصد از تولید ناخالص ملی دنیا را در سال ۲۰۲۵میلادی خواهند داشت.
۶ فناوری برتر در شهرهای هوشمند
۶ فناوری برتر در شهرهای هوشمند را بررسی میکنیم:
مدیریت هوشمند انرژی: در شهرهای هوشمند تمامی ساختمانهای اداری و مسکونی کارآیی بالاتری داشته و انرژی کمتری مصرف میکنند. الگوی مصرف انرژی در این ساختمانها مورد تحلیل قرار گرفته و تمامی اطلاعات جمعآوری و ثبت میشوند. شبکههای هوشمند توزیع برق نیز بخش دیگری از توسعه شهرهای هوشمند را بر عهده دارند. بکارگیری سیستم روشنایی هوشمند برای اماکن عمومی و خیابانها نخستین و سادهترین گام برای ورود به این حوزه به شمار میرود.
حملونقل هوشمند: شهرهای هوشمند از سیستمهای حملونقل چندگانه، چراغهای راهنمایی هوشمند و پارکینگهای هوشمند پشتیبانی میکنند.
مدیریت هوشمند دادهها: حجم زیاد اطلاعات و دادهها که از سوی شهرهای هوشمند جمعآوری میشوند باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند تا به راهکارها و اطلاعاتی سودمند برای دستگاههای مدیریتی و نیز شهروندان تبدیل شوند.
زیرساختهای هوشمند: با بکارگیری زیرساختهای هوشمند شهری، امکان تحلیل دادههای جمعآوری شده و استفاده از نتایج این تحلیلها برای برنامهریزی میزان نیاز به منابع در آینده و اجرای برنامههای حفظ و نگهداری شهر مهیا میشود. به عنوان نمونه، سنجش دائمی کیفیت آب میتواند وجود آلودگی در آب را در ابتداییترین مراحل آن آشکار و از فاجعه جلوگیری کند.
تبادل هوشمند دادهها: اگر به دنبال تحقق شهر هوشمند هستیم باید بدانیم که تبادل پیوسته اطلاعات بین سیستمهای مختلف شهری و خصوصی اهمیتی جدی دارد. دستگاههای هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا: یک جزء کلیدی که همه چیز را در شهر هوشمند به هم گره میزند اینترنت اشیا است. در شهر هوشمند اطلاعات از سوی سنسورها جمعآوری شده و با تبادل این اطلاعات امکان مدیریت لحظهای سیستمهای پیچیدهی شهری فراهم میشود. هرچه وابستگی به سنسورها بیشتر میشود، اهمیت اعتبار دادهها و سیستم انتقال این دادهها نیز افزایش مییابد. تکتک این فناوریها در کنار یکدیگر بهکارگرفته میشوند تا یک شهر هوشمند شود.
در کشور ما
شاهرود، یزد، همدان، زنجان، کرمانشاه، ساری، تبریز، قم، اصفهان، شیراز، ارومیه، مشهد و تهران هر کدام با یک شاخص جزو شهرهای هوشمند قرار گرفتهاند. همچنین شهرهای اندیشه، کوشک و خوارزمی، گلبهار، پرند و پردیس و منطقه آزاد اروند در پروژه ساخت و آزمایش شهر هوشمند قرار گرفتهاند. به نظر میرسد در ساخت شهرهای هوشمند تنها دولت دخیل نیست و بخش خصوصی میتواند مشارکت بیشتری در این بخش داشته باشد. با این حال باید شاکله صنایع در این شهرها چنان ترسیم شود که بیشترین بازدهی را داشته باشند؛ هر چند ایجاد ارتباطات سریع مجازی میتواند بستر مناسبی برای توسعه صنایع و گسترش کسب و کارهای نو در این دسته از شهرهای فناور باشد.
