گروه صنعت: آخرین یافتهها و تجربههای علمی نشان میدهد در حوزه اداره سازمانها و نهادها، نیروی انسانی همچنان تاثیرگذارترین وجهه را دارد.
در حقیقت، میتوان به درستی اذعان داشت که در هرم توسعه جوامع، منابع انسانی نقشی بسیار تعیینکننده دارد. چنانچه این منابع به درستی به کار برده شود، میتوان تسریع ارتقای سطوح مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و علمی آن جامعه را شاهد بود. در این میان، مدیریت منابع انسانی یکی از مهمترین سرفصلها برای رسیدن به این مقصود ارزیابی میشود و اندیشمندان علومانسانی اعتقاد صرف دارند که پیروی از الگوهای مرتبط با مدیریت منابع انسانی، با وجود آزمون و خطاهایی که ممکن است در دل خود نهفته داشته باشد، دستیابی به چنین هدفی را ممکن خواهد کرد. در کشور ما که خواهناخواه جامعهای رو به توسعه به شمار میرود موضوعی مانند مدیریت منابع انسانی-دستکم در یک دهه گذشته- از سایه درآمده و اذهان بسیاری از مدیران کلان و راهبران و تصمیمگیران را به خود مشغول کرده است. بر همین اساس، برپایه فعالیتهایی که در این بخش در طول سالهای گذشته آغاز شده برگزاری کنفرانس مدیریت منابع انسانی، جایگاهی ویژه پیدا کرده است.
امسال چهاردهمین دوره کنفرانس مدیریت منابع انسانی و بیستمین همایش عرصه یادگیری مدیران منابع انسانی در حالی برگزار میشود که جدی تلقی کردن آن از سوی مدیران و پژوهشگران، میتواند یک امر خجسته و مبارک به شمار رود. به همین منظور با احمد بذلی، قائممقام سازمان مدیریت صنعتی و رئیس بیستمین همایش عرصه یادگیری مدیران منابع انسانی ایران گفتوگو کردهایم. نظرها و آرای این کارشناس حوزه مدیریت منابع انسانی با توجه به دانش و تجربهای که در بیش از دو دهه پژوهش و تلاش، کسب کرده است میتواند ابعاد موضوع را شفافتر آشکار سازد.
مشروح این گفتوگو را میخوانید:
اهداف، پیشینه و تاریخچه برگزاری کنفرانسهای توسعه منابع انسانی و همایشهای عرصه یادگیری را به اختصار شرح دهید.
توانمندسازی حوزه منابع انسانی کشور از طریق انتقال دانش و تبادل تجربه، بهرهگیری متولیان منابع انسانی از آخرین پیشرفتهای ملی و بینالمللی توسعه منابع انسانی، در اختیار قرار دادن تجربههای برتر و مقالههای تخصصی در حوزه مدیریت منابع انسانی، برگزاری کارگاهها و میزگردهای هماندیشی متخصصان و مدیران، توسعه شبکه ارتباطی میان مدیران منابع انسانی سازمانها و آشنایی با خبرگان این حوزه، تلاش در جهت همسویی دولت، صنعت و منابع انسانی، ایجاد زمینههای لازم برای شناسایی و معرفی سازمانها و چهرههای برتر حوزه منابع انسانی و معرفی دستاوردها و توانمندیهای استانها در زمینه موضوع همایش، از جمله مهمترین اهداف همایشهای عرصه یادگیری است.
از سال ۸۱ تاکنون ۱۳ دوره کنفرانس توسعه منابع انسانی در تهران و ۱۹ همایش عرصه یادگیری در استانهای کشور از سوی سازمان مدیریت صنعتی برگزار شده که در آن ۹۸۶ تجربه و ۳۷۸۵ مقاله به دبیرخانه کنفرانس واصل شده است. گفتنی است که از این تعداد بیش از ۶۵۰ تجربه و مقاله در رویدادهای نامبرده ارائه شده است. همچنین، ۱۸ هزار نفر از استادان، متخصصان، صاحبنظران و علاقهمندان به حوزه مدیریت منابع انسانی در این رویدادها شرکت کردهاند که حاصل آن معادل ۲۷۰ هزار نفرساعت آموزش و یادگیری بوده است. حدود ۶۰ درصد از شرکتکنندگان از بخش خصوصی، ۴۰ درصد از بخش دولتی و ۳۰ درصد هم از جامعه بزرگ زنان کشور بوده است. علاوهبر این، بیستمین همایش عرصه یادگیری مدیران منابع انسانی ۱۳ و ۱۴ تیر امسال با موضوع «تولید ملی باکیفیت، دستاورد دلبستگی و بالندگی سرمایههای انسانی» در شهر مشهد مقدس برگزار خواهد شد.
دستاوردهای برگزاری ۱۳ دوره کنفرانس و ۱۹ دوره همایش عرصه یادگیری به طور کلی چه بوده است؟
کنفرانسهای توسعه منابع انسانی و همایشهای عرصه یادگیری آثار و برکات بسیار مطلوبی داشته است. شاید پرداختن به همه این دستاوردها در این فرصت امکانپذیر نباشد اما به اختصار میتوان چنین گفت:
- مهمترین و نخستین دستاورد آن تاسیس انجمن مدیریت منابع انسانی ایران است. البته ایده نخست تشکیل این انجمن در نخستین دوره برگزاری این کنفرانس در سال ۸۱ شکل گرفت و بعد ازحدود ۲ سال با پیگیری علاقهمندان تاسیس شد.
گفتنی است که این تشکل حرفهای فعالیتهای بسیار مطلوب و مفیدی را در طول این سالها انجام داده است. شاید بتوان مهمترین دستاورد انجمن را طراحی مدل تعالی منابع انسانی نام برد. هر سال سازمانهای متقاضی بر اساس این مدل جامع ارزیابی شده و برگزیدگان جوایز خود را در ۳ سطح گواهینامه، تقدیرنامه و نشان دریافت میکنند. تاکنون بیش از ۲۰۰ سازمان و بنگاه براساس این مدل ارزیابی شده و جوایز خود را در کنفرانسهای منابع انسانی از دست مقامات دریافت کردهاند.
- دومین دستاورد را میتوان مقوله حرفهایگرایی قلمداد کرد. حرفهایگرایی یکی از سازوکارهای اصلی برای اثربخشی موضوع مدیریت منابع انسانی و همسو شدن آن با اهداف سازمان است. به طور قطع یکی از سازوکارهای تحقق حرفهایگرایی، برگزاری همایشها و کنفرانسها است که در آنها دانش و تجربه تبادل میشود. صاحبنظران حوزه مدیریت منابع انسانی با حضور در این رویدادها موفقیتها و حتی شکستهای خود را مطرح میکنند و حاضران نیز با درک این تجربهها به اصلاح رویکردها و روشهای خود میپردازند.
- همچنین، یکی دیگر از دستاوردهای ارزشمند این رویداد طراحی و استقرار مدلها و الگوهای بومی و داخلی است. متاسفانه یکی از آسیبهای جدی حوزه منابع انسانی استفاده از مدلها و الگوهای مختلف دنیا بدون توجه به فرهنگ و بستری است که الگوها در آن شکل گرفته و توسعه پیدا کردهاند؛ یعنی اقدام تجربهشده در فضا و محیطی دیگر، بدون درک عملیاتی، به عنوان تنها مسیر در فرآیندها مورد نظر قرار میگیرد. بدیهی است که اجرای مدلها و الگوهای وارداتی بدون توجه به محیط درونی و شرایط فرهنگی، اثربخشی لازم را نخواهد داشت. به دلیل بیتوجهی به این امر، ما با پدیدهای به نام «سیستمزدگی» در سازمانها روبهرو هستیم؛ به این معنا که سازمانها، جنگلی از سیستمها را در درون خود ایجاد کردهاند که ابتدا با شور و علاقه آغاز شده و سپس با تبدیل به یک اقدام اداری صوری به حیات خود ادامه میدهند. به همین دلیل است که درک کارکرد نظامها و تعامل آنها با یکدیگر و اثر آن بر نتایج عملکرد سازمان، تاکنون به درستی اتفاق نیفتاده است. همایش عرصه یادگیری مدیران منابع انسانی در این زمینه میتواند فرصتی بسیار مناسب ایجاد کند تا متخصصان و کارشناسان تجربههای خود را در طراحی مدلهای بومی و داخلی ارائه دهند.
این اقدام دو نتیجه اثربخش خواهد داشت؛ از یک طرف، فرصت مناسبی است برای یادگیری و توسعه مدلهای بومی و از طرف دیگر، مدلهای ارائهشده از سوی متخصصان حاضر در همایش مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته و مسیر توسعه و تکامل خود را طی خواهند کرد. در این باره پیشنهاد میکنم نهادهای علمی و حرفهای مانند سازمان مدیریت صنعتی و انجمن مدیریت منابع انسانی، در حوزه نظامهای منابع انسانی، برای مطالعه تطبیقی نظامهای وارداتی اقدام کرده و ضمن بررسی و مطالعه کافی روی مدلها و الگوهای HR، مدلهای توسعه منابع انسانی منطبق با فرهنگ و باورهای کشور ما را ایجاد کرده و توسعه دهند. من معتقدم که فرهنگ ما سرشار از منابع ارزشمند برای ایجاد و توسعه مدلها و الگوهای بومی است.
- نقش کنفرانسها و عرصههای یادگیری در کارآفرینی سازمانی را نیز میتوان یکی دیگر از این دستاوردها قلمداد کرد. به موازات پیچیده شدن محیطهای کسبوکار، سازمانها باید برای شناسایی فرصتهای جدید و عملکرد بهتر به سوی کارآفرینی سازمانی حرکت کنند.
بدیهی است که کارآفرینی سازمانی نیازمند یادگیری، خلاقیت و مولفههای دیگری است. مدیران منابع انسانی برای تسهیل کار کارآفرینی سازمانی باید کارهای مهم زیادی از جمله حذف مقررات زائد، سلسهمراتب سخت، مشاغل از پیش تعریفشده و بدون مشارکت، سیستمهای پاداش موثر و... را انجام دهند. مشخص است که عرصههای یادگیری بهترین فضایی است که متخصصان و کارشناسان حوزه HR تجربههای خود را در این زمینهها ارائه کرده و یادگیری شکل میگیرد.
برای افزایش اثربخشی بیستمین همایش عرصه یادگیری چه اقدامهایی انجام شده و چه توصیههایی به متخصصان و مدیران منابع انسانی دارید؟
اثربخش شدن همایش موضوع بسیار مهمی است که همه ارکان به طور جدی آن را دنبال میکنند و اقدامهای موثری در این زمینه شده که به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنم:
کاربردی بودن مطالب و بومی شدن تئوریها نقش بسزایی در دلپذیر شدن و اجرایی بودن آنها دارد. از این رو، تمرکز ما در همایش بیستم بیشتر در زمینه محتوا است و ما باید بخشی از انرژی خود را به محتواسازی اختصاص دهیم. در این زمینه کمیته علمی همایش جلسههای بسیاری با ارائهکنندگان برگزار کرده و با شبیهسازی ارائهها سعی در انتخاب تجربههای کاربردیتر و غنیتر داشته است. همچنین، با تلاشهای انجامشده بخش قابل توجهی از ارائهها مرتبط با شرکتها و صاحبنظران بینالمللی خواهد بود. پرداختن به تجربههای ناموفق یا همان تجربههای «نقرهای» نیز موضوع بسیار مهمی است که از کنفرانس چهاردهم آغاز شده و در این همایش نیز اینگونه تجربهها مطرح خواهد شد تا مدیران منابع انسانی با درس گرفتن از این تجربههای ناموفق از تکرار آن و هـزینههای اضافی جلوگیـری کنند.
نکته مهم دیگر این است که نظامهای پیریزیشده در حوزههای منابع انسانی سازمانها و بنگاهها به طور عمده برای روزهای آرام طراحی شده است، نه برای شرایط دشوار و روزهای سخت. با توجه به اینکه راهبرد اصلی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در چند سال گذشته بر اقتصاد مقاومتی متمرکز بوده و امسال نیز شعار «حمایت از کالای ایرانی» از سوی رهبر معظم انقلاب انتخاب شده است. تمامی فرآیندها و نظامهای حوزه منابع انسانی نیز باید براساس شرایط و الزامات اقتصاد مقاومتی مورد بازنگری و واکاوی جدی قرار گیرند. بنابراین، به کارشناسان و متخصصان حوزه HR توصیه میکنیم تجربهها و دستاوردهای خود را در این زمینه در همایش بیستم مطرح کنند تا آموزههای آن در شرایط دشوار اقتصادی مورد استفاده مدیران منابع انسانی بنگاههای حاضر در همایش قرار گیرد.
نقش مدیران سازمانها و بنگاهها را در حمایت از کالای ایرانی چگونه ارزیابی میکنید؟
ایران از زیرساختهای مناسبی برای تولید بهینه و توسعه سرمایهگذاریها برخوردار است. از جمله این امکانات میتوان به منابع طبیعی استراتژیک و فراوان اشاره کرد. پر واضح است که افزایش تولید و توسعه سرمایهگذاری از یک طرف بحران بیکاری را در کشور برطرف خواهد کرد و از سوی دیگر، زمینه تولید کالای باکیفیت را فراهم خواهد ساخت. به باور من، مدیران برای کمک به توسعه تولید کالای باکیفیت ملی باید زیرساختهای لازم را در سازمانها و بنگاهها ایجاد کنند. از جمله این زیرساختها میتوان به این موارد اشاره کرد:
۱- ارتقای توانمندیهای علمی کارکنان در راستای کسب دانش مورد نیاز برای تولیدکالای باکیفیت و قابل رقابت؛
۲- استفاده مناسب از کارشناسان خبره و کارآمد و برنامهریزی در راستای حفظ و توسعه آنها؛
۳- حاکم کردن فرهنگ کار و تلاش در بین کارکنان؛
۴- طراحی و استقرار نظامهای مدیریت عملکرد واقعی و جبران خدمت عملکردمحور؛
۵- ایجاد ظرفیت تغییر و کمک به رهبری تغییر در سازمان؛
۶- ایجاد زیرساختها و بسترهای نوآوری، خلاقیت و مشارکت.
