پیشینه بالابرها و آسانسور در جهان به بیش از ۱۰ هزار سال میرسد؛ هرچند صنعت آسانسورهای برقی در جهان ۱۵۰ سال عمر دارد.
پایهگذار علمی و طراح آسانسور امروزی، دانشمند و ریاضیدان بزرگ «اتوود» است که با ساختن ماشین اتوود که عبارت بود از دو وزنه که با یک نخ به یکدیگر مربوط میشدند و روی قرقرهها بالا و پایین میرفتند، توانست طرح ابتدایی یک آسانسور را ارائه دهد.
اما نخستین آسانسور به شکل امروزی که دارای ترمز سیمی بود، بهدست اوتیس در امریکا ساخته و آزمایش شد. بعد از آن، دیگران نیز به ساخت انواع آسانسور اقدام کردند و صنعت آسانسور شکل گرفت.
در ایران نیز آسانسور به صورت امروزی حدود نیم قرن پیش وارد شد.
نخستین نمایندگی فروش آسانسور در کشور یک شرکت سوئیسی بود، بعد از آن شرکتهای خارجی دیگری نیز در این زمینه فعالیت کردند. نخستین کارخانه آسانسورسازی در ایران نیز از سوی وزارت مسکن و شهرسازی در سال ۱۳۵۰ در شهر صنعتی البرز قزوین تحت لیسانس یک شرکت سوئیسی تاسیس شد و بعد از آن کارخانههای دیگری از سوی شرکتهای خارجی در ایران فعالیت کردند. تا اینکه در دهه ۷۰ واردات آسانسور آزاد شد و به دنبال آن، واحدهای فروش آسانسور به صورت رسمی و غیررسمی به وجود آمدند.
امروزه صنعت آسانسور صنعتی است با پروانههای طراحی و مونتاژ که از رده پروانههای خدمات مهندسی است سروکار دارد. به این سبب با طراحی مونتاژ مقولهای با عنوان تولید قطعات و تجهیزات آسانسور و خدمات فروش و پس از فروش در شرکتهای طراح مونتاژ و در واحدهای صنفی روبهرو هستیم.
در حقیقت، صنعت آسانسور یک صنعت فرابخشی است زیرا بهعنوان یک کالای مشخص تولید شده و یک محصول نهایی خروجی از کارخانه تلقی نمیشود و تا زمانی که در محل نصب نشود، بهعنوان یک محصول تمامشده نیست. به این ترتیب، نهادهای مختلفی اعم از وزارت راهوشهرسازی، سازمان نظام مهندسی، سازمان شهرداریها، سازمان ملی استاندارد و سازمانهای اصلی و سازمانهای دیگر در این امر دستاندرکار هستند.
با این حال، آسانسور به عنوان یک وسیله پرکاربرد زندگی امروز باید برای مصرفکننده ایمن باشد. بنابراین، ایمنی از مهمترین چالشهایی است که آسانسور با آن روبهرو است. اگر در ایمنی آسانسور خللی وجود داشته باشد بهطور طبیعی در ضمن اینکه در حقوق مصرفکننده اجحاف خواهد شد، واحدی که سازنده یا مونتاژکننده آن است، اعتبار خود را از دست خواهد داد.
از سوی دیگر، مصرفکننده نباید کیفیت و ایمنی آسانسور را فدای نرخ و ارزانی یک محصول کند زیرا درحالحاضر افراد فاقد صلاحیت، دلال و بدون مجوز در این صنعت ورود کردهاند که در این زمینه نگرانیهایی را به وجود آوردهاند.
عوامل مختلفی بر تعیین نرخ یک آسانسور تاثیرگذار است که سرعت حرکت، تعداد ظرفیت افراد، تعداد طبقات ساختمان، نوع موتور و نوع کابین آسانسور از جمله این موارد است.
از سوی دیگر، شرکتهای بیمهای باید از بیمه کردن آسانسورهایی که از سوی شرکتهای فاقد صلاحیت نصب و راهاندازی شده نیز خودداری کنند.
شرکتهای طراحی مونتاژ آسانسور باید در ارائه خدمات پس از فروش چه در دوره گارانتی و چه در دوره وارانتی دقت و حساسیت لازم را داشته باشند و وظایف خود را به خوبی ایفا کنند. همچنین، مردم پس از انتخاب آسانسور و نصب و راهاندازی به بحث خدمات پس از فروش توجه کنند که اگر گارانتی تمام شد به طور حتم با یک شرکت و یک فرد دارای صلاحیت قرارداد ببندند تا تعمیر و نگهداری را به خوبی انجام بدهند.
در تولید و نصب آسانسور نیز استانداردهای مشخص شده از سوی سازمان ملی استاندارد تعیین شده و فعالان این صنعت نیز ملزم به اجرای آن هستند.
این استانداردها اجباری شده و درحالحاضر هیچ آسانسوری بدون رعایت استاندارد اجباری نصب نمیشود و در صورت نصب آسانسور غیراستاندارد، گواهی پایان کار به ساختمان داده نمیشود.
همچنین، مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان که به آسانسور میپردازد باید مانند سایر مقررات ملی ساختمان بهتدریج اجرا شود.
با این حال، سازمان ملی استاندارد و شورایعالی استاندارد باید روی استاندارد اجباری قطعاتی که حساسیت خاصی دارند بیشتر کار کند. همچنین، برای اجرای قانون بیشترین استفاده از توان داخل انتظار داریم که شرکتهای آسانسور با رعایت موضوع ایمنی و کیفیت، بیشترین استفاده را از قطعات و تجهیزات داخلی در طراحی و نصب آسانسورها داشته باشند.
زینب عبدی - روزنامهنگار
