خوشه صنعتی به مجموعهای از واحدهای کسبوکار گفته میشود که در یک منطقه جغرافیایی و با یک گرایش صنعتی متمرکز شده و با همکاری و تکمیل فعالیتهای یکدیگر به تولید و عرضه تعدادی کالا و خدمات میپردازند و از چالشها و فرصتهای مشترک برخوردار هستند.
این خوشههای صنعتی ایجادکننده پیوند بین چندین واحد و مجموعه تولیدی و بنگاه اقتصادی مستقر در یک منطقه با محصول نهایی مشترک هستند که فعالیتهای یکدیگر را همپوشانی کرده و برای رسیدن به اهداف خود از جمله در حوزه تهیه مواد اولیه با نرخ مناسب و بازاریابی با یکدیگر ارتباط دارند و همکاری میکنند. حل مشکلات واحدهای تولیدی در قالب خوشههای صنعتی بدونشک راحتتر و بهتر از رسیدگی به مسائل واحدهای تولیدی به شکل تکبهتک و پراکنده است. در حقیقت، تقویت خوشههای صنعتی تقویتکننده و محرک صنایع کوچک و متوسط در عرصه تولید و بازار خواهد بود و اثرات اقتصادی مطلوبی را در سطح جامعه به همراه خواهد داشت. واحدهای صنعتی عضو خوشههای صنعتی از محل ارتباطات و همکاریهای مشترک سود کسب میکنند و این همکاری، دانش فنی و بهرهوری آنها را افزایش داده و هزینههای تولیدشان را نیز کاهش میدهد. با برنامهریزیهای انجامشده در سطح کشور در مجموع ۴۳۰ خوشه مختلف صنعتی شناسایی شده که برای ساماندهی آنها برنامهریزی شده است. از این تعداد ۹۲ خوشه صنعتی تاکنون اجرا شده است. اجرای حدود ۴۰ خوشه صنعتی نیز همچنان ادامه دارد. پروژههای توسعه خوشه به طور کلی این هدف را دنبال میکند که از طریق مشارکت بین ذینفعان خوشه زنجیره تولید را کامل میکند. از آغاز زنجیره تولید که شامل طراحی و تامین مواد اولیه است تا پایان زنجیره که فروش محصول و بازار را دربرمیگیرد، در این طرحهای توسعه خوشهای دیده شده است، بررسی و چالشهای موجود نیز شناسایی میشود. بنابراین، عاملان توسعه خوشهای با مشارکت ذینفعان و سازمانهای اثرگذار سعی میکنند تا توان رقابت خوشه را افزایش دهند. در برخی خوشهها گلوگاه و حلقه گمشده طراحی محصول شناسایی یا مواد اولیه تامین شده است. در برخی خوشهها نیز فروش و صادرات مشکل اصلی تولید است که راهکار رفع آن تشکیل کنسرسیومها یا شرکتهای مدیریت صادرات است. از این رو، هر خوشه بنا بر مشکلاتی که در ابتدا شناسایی و در مطالعات شناختی به آن اشاره شده است برنامه عمل تدوین میکند و برای رفع آن گلوگاهها و توسعه فعالیتها تلاش و هدفگذاری میشود. تشکیل شرکتهای مدیریت صادرات نیازمند مستندات و مدارکی است که به سازمان توسعه تجارت تحویل دهند و درجه و رتبه خود را دریافت کنند.
طهمورث لاهوتیاشکوری - کارشناس صنایع کوچک
