امیر مهرزاد: ایران در شرایطی که بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر مرز دریایی دارد هنوز نتوانسته به سهم چندانی از اقتصاد دریا دست یابد. با این حال، از آغاز دولت یازدهم سیاستهایی در پیش گرفته شد تا صنایع دریایی از رکود چندین و چند ساله خارج شود.
تاکنون اقدامهایی از جمله تدوین سند چشمانداز ۱۰ ساله صنایع دریایی انجام شده که میتواند مشکلات صنایع دریایی را رفع کند و سهم اندک ایران از اقتصاد دریا را رشد دهد.
یکی از مشکلاتی که در این زمینه وجود داشت به قرارداد سال ۷۲ کشتیرانی با مجموعه ایزوایکو مربوط میشد. قراردادی که تاکنون بارها درباره آن نوشته شده و بر اثر آخرین پیگیریها، پس از ۲۵ سال در مرحله پایانی قرار گرفته است. بر اساس این قرارداد، قرار بود ۶ کشتی کانتینربر تحویل شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران شود. کارشناسان درباره این قرارداد بارها گفتهاند ایران در شرایطی تصمیم به ساخت کشتی اقیانوسپیما گرفت که هیچ زیرساختی برای آن آماده نبود. با این حال، پس از تغییر و تحولات فراوان گواهینامههای مورد نیاز کشتی ایران-کاشان صادر شده و ساخت این کشتی میتواند سند موفقیتی برای ایدرو، ایزوایکو و صنایع دریایی ایران به شمار رود.
ایران-کاشان در انتظار سفرهای دریایی
کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۹ پس از ۴ سال مذاکره توانسته بود قرارداد ساخت ۶ فروند کشتی کانتینربر به ظرفیت TEU ۲۲۰۰ را با ایزوایکو به ارزش بیش از ۱۸۸میلیون دلار ببندد که براساس آن، مجموعه ایزوایکو متعهد شد این ۶ فروند کشتی را در یک دوره ۴۴ ماهه تحویل دهد. این قرارداد البته در ادامه، تغییرات زیادی داشت. بررسی قرارداد ساخت ۶ کشتی کانتینربر در بحث کشتیسازی نشان میدهد که این قرارداد در سال ۷۲ و در شرایطی بسته شد که تا پیش از این فعالیت کارخانههای نهچندان پیشرفته کشتیسازی داخلی، بیشتر بر تعمیر و نوسازی شناورها و درنهایت بارج متمرکز بود. به عبارتی، میتوان مدعی شد این قرارداد نخستین قرارداد ساخت کشتی بود که متاسفانه هیچوقت به عرصه عمل نرسید و پس از گذشت سالها مبلغ قرارداد به متقاضی بازگردانده شد و این ۲ کشتی پایانی ساخته نشدند. کارشناسان درباره این قرارداد معتقدند پس از گذشت حدود ۸ سال مبلغ اولیه مرجوع شد. این در حالی بود که هیچ جریمهای برای سازنده در نظر گرفته نشد. آنچه از پیشینه این قرارداد مشخص است این است که کشتیسازی صدرا باید برای ساخت یک فروند کشتی کانتینربر به ظرفیت ۲۸۷۳ تن و طول ۹۳ متر در بوشهر اقدام کند اما صدرا پس از دریافت قسط نخست و ساخت یک بلوک فولادی، این پروژه را به دلیل نبود سکوی مناسب متوقف کرد.
با این حال، آخرین کشتی بازمانده از قرارداد سال ۷۲ اکنون تحویل داده شده و کارشناسان میگویند تمام گواهینامههای بینالمللی برای آن نیز صادر شده است. این موضوع با تمام تاخیری که در جریان آن وجود داشت میتواند یکی از بزرگترین دستاوردهای صنایع دریایی ایران باشد. سازنده این کشتی ایزوایکو و مدیر کلان این پروژه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران هستند.
هماهنگیها کافی نیست
محمدحسین داجمر، مدیرعامل پیشین کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران درباره وضعیت صنایع دریایی و کشتی باقیمانده از قرارداد ۶ کشتی کانتینربر در دهه ۷۰، به «گسترش صنعت» گفت: صنایع کشتیسازی در ایران وضعیت مناسبی دارد اما متاسفانه برخی از ناهماهنگیها باعث میشود بهرهبرداری از کشتی با مشکلاتی روبهرو شود. وی با اشاره به آسیبهایی که بر اثر قرارداد ساخت ۶ کشتی کانتینر تجاری به صنایع کشتیسازی وارد شد، گفت: این قرارداد زمانی بسته شد که ایران آماده ساخت کشتیهای کانتینربر نبود. بر این مبنا، صنایع دریایی در ایران نتوانست این کشتیها را به موقع تحویل دهد. اکنون نیز کشتی آخر از آن قرارداد حدود یک سال و نیم است که آماده تحویل شده اما هنوز به بهرهبرداری نرسیده است.
داجمر با بیان اینکه کشتی ایران-کاشان نزدیک به تحویل است و در یارد ایزو قرار دارد، توضیح داد: پیش از این بحث «کلاس کردن» کشتی ایران-کاشان مطرح بود و قرار بود این کار انجام شود. با وجود این، موسسههای ردهبندی خارجی ایران را ترک کردند و این موضوع باعث شد کلاس کردن کشتی ایران-کاشان با مشکل روبهرو شود.
مدیرعامل پیشین کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه در فرصت از بین رفتن تحریمها و برجام زمینهای برای کلاس کردن کشتی ایران-کاشان به وجود آمد اما متاسفانه از این ظرفیت نیز استفاده نشد، گفت: بهتازگی یکی از موسسههای داخلی این کار را انجام داده که امیدواریم مسیر بهرهبرداری از کشتی ایران-کاشان نیز زودتر طی شود. از جزییات کلاس کردن موسسه داخلی اطلاع کاملی ندارم اما اگر مسیر بینالمللی در این زمینه طی شده باشد، میتوان امیدوار بود که گامهای بلندتری در صنایع دریایی ایران برداشته شود. وی درباره آینده صنایع دریایی ایران در شرایط تحریمهای امریکا توضیح داد: فعالان صنایع دریایی در زمانی که شورایعالی امنیت ایران را تحریم کرده بود در این صنعت به دستاوردهای مناسبی رسیدند. شرایط کنونی بدتر از شرایط پیش از برجام نیست. آنچه امروز به آن نیاز داریم، هماهنگی بیشتر بین سازمانها و نهادهای مرتبط با صنایع دریایی است. امروز کشور در شرایط وخیم قرار نگرفته و صنایع دریایی در زمینه رشد و توسعه میتواند نقش قابل توجهی داشته باشد. در این باره همکاریهای بیشتر کمک میکند تا مشکلات پیشین و پیش رو اثرگذاری کمتری داشته باشد. وی با اشاره به تفاهمنامه دوجانبه بین سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با کشتیرانی جمهوری اسلامی، توضیح داد: این تفاهمنامه به افزایش همکاری، توسعه صنایع دریایی، افزایش اشتغالزایی و درآمدزایی برای هر دو مجموعه منجر شد. تفاهمنامههایی که در زمینه تعمیرات تاکنون به امضا رسیده قابل دفاع هستند و ایدرو توانسته در این زمینه نقش قابل توجهی داشته باشد. داجمر با اشاره به اینکه در همکاریهای دوطرفه تاکنون چندین ناو و شناور نیروی دریایی احیا شده، افزود: بخش خصوصی نیز از محل این فعالیتها به بهرهمندی رسیده است. در صورتی که همکاریها بین سازمانها و نهادهای مختلف بهدرستی تعریف شود میتوان شاهد چنین رشدهایی بود. در سالهای گذشته چنین تفاهمنامههایی وجود داشته که کمک کرده صنایع دریایی کشور رشد کند اما برخی از تفاهمنامهها هم هرگز اجرایی نشده و باید برای آنها نیز برنامهریزی کرد.
ایران-کاشان آماده بهرهبرداری
حسن رضاصفری، عضو هیاتمدیره انجمن صنایع دریایی درباره آخرین وضعیت کشتی ایران-کاشان به «گسترش صنعت» گفت: کشتی ایران کاشان اکنون آماده فعالیت است و تمام گواهینامههای بینالمللی آن صادر شده است. خوشبختانه در جریان کلاس کردن این کشتی با مشکلی روبهرو نبودیم و این کار بهدرستی انجام شد. رضاصفری با بیان اینکه سازنده این کشتی شرکت ایزوایکو بود و گواهینامهها اکنون تحویل سازنده شده است، توضیح داد: پیش از این همیشه کشتیهای ایرانی نگران وضعیت کلاسها بودند و مشکلاتی در این زمینه وجود داشت. اکنون خوشبختانه این کار در داخل کشور انجام میشود و مشکلی در این زمینه وجود ندارد. این عضو هیاتمدیره انجمن صنایع دریایی با بیان اینکه بعد از بازرسیهای جدید گواهینامهها تقدیم شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران شده است، توضیح داد: ایران-کاشان از یک و سال نیم گذشته میتوانست وارد خط شود و اکنون این ظرفیت وجود دارد. کشتی درحالحاضر تحویل داده شده است. ایران-کاشان هم مانند باقی کشتیها میتواند به ماموریتهای تجاری خود بپردازد. اگر این کشتی اکنون وارد خط نمیشود منع قراردادی ندارد بلکه ممکن است منع تجاری داشته یا در حوزه بازاریابی و کالا با مشکل روبهرو شده باشد.
